Lần đầu tiên ghi lại cảnh tế bào miễn dịch nuốt chửng tế bào ung thư còn sống

Các nhà khoa học Australia lần đầu ghi hình trực tiếp cảnh đại thực bào tấn công và nuốt tế bào ung thư hắc tố còn sống bên trong cơ thể chuột. Nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Y khoa Garvan và Đại học New South Wales (UNSW Sydney) thực hiện, công bố trên Journal of Experimental Medicine tháng 5/2026, phát hiện một nhóm đại thực bào đặc biệt có khả năng kìm hãm sự phát triển của khối u. Phát hiện mở ra hướng nghiên cứu mới nhằm tăng cường hiệu quả liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư.

Ghi lại khoảnh khắc đại thực bào tấn công tế bào ung thư

Từ lâu, đại thực bào (macrophage) được biết đến là những tế bào miễn dịch có nhiệm vụ thu gom tế bào chết, mảnh vụn và các tác nhân lạ trong cơ thể. Tuy nhiên, vai trò của chúng đối với ung thư phức tạp hơn nhiều: một số nhóm có thể hỗ trợ cơ thể chống ung thư, trong khi những nhóm khác lại góp phần thúc đẩy khối u phát triển.

Trong nghiên cứu mới, nhóm khoa học Australia đã phát hiện một quần thể đại thực bào biểu hiện protein CD169, tập trung ở vùng rìa các khối u hắc tố.

Sử dụng kỹ thuật kính hiển vi hai photon quan sát trực tiếp trong cơ thể sống (intravital two-photon microscopy), các nhà nghiên cứu theo dõi hoạt động của những tế bào này ở chuột mang khối u.

Hình ảnh ghi nhận cho thấy đại thực bào CD169 dương tính chủ động tiếp cận, tấn công và nuốt các tế bào ung thư hắc tố còn sống.

Theo TS Yuki Honda Keith, tác giả đầu tiên của nghiên cứu, đây là lần đầu tiên nhóm khoa học ghi lại trực tiếp quá trình một đại thực bào tấn công và nuốt tế bào ung thư còn sống theo thời gian thực.

Phát hiện đặc biệt đáng chú ý bởi trước đây, đại thực bào thường được nhắc đến với vai trò dọn dẹp các tế bào đã chết, thay vì trực tiếp loại bỏ tế bào ung thư đang sống.

Loại bỏ nhóm đại thực bào CD169, khối u phát triển mạnh hơn

Để làm rõ vai trò của nhóm tế bào miễn dịch này, các nhà nghiên cứu tiến hành loại bỏ có chọn lọc đại thực bào CD169 dương tính trong mô hình thí nghiệm.

Kết quả cho thấy các khối u hắc tố phát triển lớn hơn khi thiếu quần thể đại thực bào này. Điều đó củng cố bằng chứng rằng chúng có vai trò kìm hãm sự tăng trưởng của khối u.

Đáng chú ý, hoạt động tấn công trực tiếp của đại thực bào CD169 dương tính dường như không phụ thuộc vào tế bào T và tế bào B, hai thành phần quan trọng thường được nhắc đến trong đáp ứng miễn dịch chống ung thư.

Nhóm nghiên cứu cũng phân tích mẫu mô người và xác định sự hiện diện của các đại thực bào tương tự trong da bình thường, đồng thời ghi nhận chúng tập trung nhiều hơn ở vùng rìa khối u hắc tố.

Tuy nhiên, hình ảnh đại thực bào nuốt tế bào ung thư còn sống được ghi nhận trong thí nghiệm trên chuột. Kết quả phân tích mô người chưa chứng minh trực tiếp rằng quá trình tương tự diễn ra với cùng mức độ và hiệu quả trong cơ thể bệnh nhân.

Mở ra hướng mới cho liệu pháp miễn dịch ung thư

Liệu pháp miễn dịch, đặc biệt là các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, đã tạo ra những thay đổi quan trọng trong điều trị ung thư hắc tố tiến triển.

Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh đều đáp ứng điều trị. Một trong những thách thức là các khối u có rất ít tế bào T xâm nhập, thường được gọi là khối u miễn dịch “lạnh”.

Theo nhóm nghiên cứu, đại thực bào CD169 dương tính có thể đóng vai trò trong giai đoạn đầu của đáp ứng miễn dịch chống ung thư.

Sau khi nuốt tế bào ung thư, đại thực bào có khả năng xử lý và trình diện các thành phần của tế bào này cho hệ miễn dịch. Các nhà khoa học đặt giả thuyết rằng cơ chế đó có thể giúp huy động tế bào T tham gia tấn công khối u.

GS Tri Giang Phan, tác giả liên hệ của nghiên cứu, cho rằng việc khai thác quần thể đại thực bào này có thể tạo thêm hướng tiếp cận trong điều trị ung thư.

Trong tương lai, các chiến lược nghiên cứu có thể tập trung vào việc tăng số lượng đại thực bào CD169 dương tính, tăng khả năng thực bào hoặc phối hợp với các liệu pháp miễn dịch hiện có.

Dù vậy, đây mới là những định hướng nghiên cứu. Công trình chưa chứng minh rằng tăng hoạt động của đại thực bào CD169 có thể cải thiện đáp ứng điều trị hoặc kéo dài thời gian sống ở bệnh nhân ung thư.

Phát hiện lần này góp phần làm rõ một cơ chế phòng vệ tự nhiên của hệ miễn dịch, đồng thời đặt nền tảng cho những nghiên cứu nhằm khai thác đại thực bào trong điều trị ung thư hắc tố và các loại ung thư khác.

Nghiên cứu gốc: Keith YH và cộng sự. CSF1R-dependent CD169-positive macrophages locally constrain melanoma growth in the skin. Journal of Experimental Medicine, công bố trực tuyến ngày 21/5/2026, tập 223, số 7. DOI: 10.1084/jem.20252239.

Rockefeller University Press

Thông cáo nghiên cứu: UNSW Sydney – Scientists capture immune cells attacking live melanoma.

UNSW Sites