Trái tim ghép lần đầu ngừng hoạt động, nam bệnh nhân được ghép tim lần 2

Sau khi quả tim ghép lần đầu suy chức năng hoàn toàn, người bệnh rơi vào tình trạng suy đa tạng và tiên lượng tử vong. Khi một người hiến chết não xuất hiện, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đứng trước quyết định đặc biệt khó khăn: chấp nhận nguy cơ rất lớn để thực hiện ghép tim lần thứ hai, hay không còn cơ hội cứu sống người bệnh. Cuối cùng, các bác sĩ quyết định “vượt rủi ro tìm cơ hội”.

Theo thông tin từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, đây là trường hợp nam bệnh nhân 50 tuổi bị suy tim giai đoạn cuối do bệnh cơ tim thể giãn. Dù đã được tối ưu hóa điều trị nội khoa, phân suất tống máu thất trái (EF) chỉ còn 22%. Trước phẫu thuật, bệnh nhân liên tục có những đợt cấp của suy tim, khó thở dai dẳng, đau tức ngực và được đánh giá có nguy cơ tử vong nếu không được ghép tim kịp thời.

Ngày 25/7, bệnh nhân được ghép tim từ một người hiến chết não. Những giờ đầu sau ghép diễn biến tương đối thuận lợi. Sau khi thả kẹp động mạch chủ, tim hiến bắt đầu đập trở lại với sức co bóp tốt, huyết động ổn định, chỉ cần duy trì thuốc cường tim và vận mạch liều thấp, không phải hỗ trợ ECMO. Tình trạng chảy máu cũng được kiểm soát tốt.

Tuy nhiên, chưa đầy 24 giờ sau, tim ghép bắt đầu suy chức năng nghiêm trọng. Khả năng co bóp của tim gần như mất hoàn toàn, buộc người bệnh phải được hỗ trợ tuần hoàn hoàn toàn bằng ECMO kết hợp dẫn lưu thất trái.

Các bác sĩ tiến hành nhiều thăm dò tích cực, trong đó có chụp động mạch vành và sinh thiết cơ tim, qua đó loại trừ nguyên nhân từ động mạch vành cũng như thải ghép cấp tính do miễn dịch. Người bệnh được xác định suy chức năng tạng ghép tiên phát (PGD - Primary Graft Dysfunction), với tiên lượng rất xấu.

Trong 48 giờ tiếp theo, dù được điều trị tích cực, chức năng tim ghép vẫn không hồi phục. Bệnh nhân tiếp tục diễn biến đến suy đa tạng, tiên lượng tử vong.

Đúng thời điểm đó, chỉ 2 ngày sau ca ghép tim lần thứ nhất, Bệnh viện TWQĐ 108 tiếp nhận một trường hợp chết não hiến đa tạng. Qua đánh giá, trái tim của người hiến thuộc nhóm tiêu chuẩn mở rộng và không phù hợp với tất cả các ứng viên ghép tim khác đang chờ đợi.

Đại tá, TS Ngô Vi Hải - Chủ nhiệm Khoa Ngoại lồng ngực, trưởng kíp ghép tim cho biết đây là một lựa chọn đặc biệt khó khăn. Tim hiến không thật sự lý tưởng: thất trái dày nhiều do người hiến có tiền sử tăng huyết áp, suy thận; EF Simpson 35%, giảm vận động thành sau và vách liên thất; chỉ số proBNP lên tới 11.964 pg/ml.

Trong khi đó, người bệnh nhận đang rất nặng, đã suy đa tạng và vừa trải qua một cuộc đại phẫu. Khả năng chịu đựng thêm một ca phẫu thuật lớn là vô cùng khó khăn.

Nhưng nếu không hành động, trong bối cảnh quả tim ghép lần đầu đã suy chức năng hoàn toàn và không hồi phục sau 72 giờ, người bệnh gần như chắc chắn sẽ tử vong.

Bệnh viện tổ chức hội chẩn cấp cứu dưới sự chủ trì của Thiếu tướng, PGS, TS Phạm Thái Giang - Phó Giám đốc Bệnh viện. Các chuyên gia đầu ngành cùng phân tích toàn diện tình trạng người bệnh, chất lượng tim hiến và những nguy cơ của một cuộc tái ghép tim khẩn cấp.

Theo Thiếu tướng, PGS, TS Phạm Thái Giang, ghép tim lần thứ hai trên một người bệnh có lẽ là lần đầu tiên tại Việt Nam. Ghép lần đầu đã khó khăn, nhưng ghép lần hai khó khăn hơn rất nhiều khi người bệnh vừa trải qua một cuộc phẫu thuật đặc biệt, đang suy đa tạng và phải phẫu thuật trong tình trạng khẩn cấp.

Dù trên thế giới những trường hợp ghép tim sớm lần hai không nhiều và tỷ lệ còn rất thấp, trước lựa chọn giữa việc chấp nhận người bệnh tử vong và đối diện với một cuộc phẫu thuật có rủi ro rất lớn, ê-kíp quyết định tái ghép tim sớm.

Ngày 28/7, ca ghép tim lần thứ hai được tiến hành.

Đây là một cuộc phẫu thuật đặc biệt phức tạp. Người bệnh đang chạy ECMO A-V hỗ trợ ngày thứ 3, vô niệu và phải lọc máu liên tục, đồng thời đối mặt với nguy cơ rối loạn đông máu, chảy máu và rối loạn thăng bằng kiềm toan.

Theo Đại tá, PGS, TS Nguyễn Minh Lý - Chủ nhiệm Khoa Gây mê hồi sức, phổi người bệnh bị viêm lan tỏa kèm xẹp phổi, nguy cơ thiếu oxy nửa trên cơ thể khi tim đập lại. Bệnh nhân cũng đã hôn mê 3 ngày, chỉ số tưới máu và oxy não thấp, khiến nguy cơ không tỉnh lại sau mổ rất cao.

Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp gây mê hồi sức phải điều chỉnh áp lực tưới máu các tạng và não, kiểm soát rối loạn đông máu, theo dõi huyết động, cân bằng dịch, giảm sức cản phổi và điều chỉnh từng yếu tố để tạo điều kiện cho trái tim mới hồi phục.

Về phía phẫu thuật, việc ghép tim lần hai cũng khó khăn hơn đáng kể bởi các tổ chức phía người nhận không còn nguyên vẹn như trong lần mổ đầu tiên.

Dưới sự phối hợp của các ê-kíp phẫu thuật, gây mê hồi sức, chạy máy và hồi sức tích cực, trái tim mới cuối cùng bắt đầu đập trở lại. Huyết động của người bệnh dần ổn định, mở ra cơ hội sống sau những giờ phút đặc biệt căng thẳng.

Nhưng cuộc chiến chưa kết thúc.

Sau ghép, chức năng co bóp của tim còn yếu, chưa thể tự đảm bảo đầy đủ tuần hoàn. Người bệnh tiếp tục được hỗ trợ bằng ECMO, sau đó kết hợp bóng đối xung nội động mạch chủ (IABP), lọc máu liên tục và thở máy. Các bác sĩ đồng thời phải theo dõi, xử trí nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng và suy giảm chức năng nhiều cơ quan.

Qua quá trình điều trị, chức năng tim ghép từng bước cải thiện. Ngày thứ 8 sau ghép, bệnh nhân được cai ECMO thành công; ngày thứ 10 rút ống nội khí quản và đến ngày hậu phẫu thứ 11 ngừng hỗ trợ bằng IABP.

Đây là những dấu mốc quan trọng cho thấy trái tim ghép đã dần hồi phục và có khả năng đảm bảo tuần hoàn cho cơ thể mà không cần các biện pháp hỗ trợ tuần hoàn cơ học.

Theo Đại tá, TS Ngô Đình Trung - Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện TWQĐ 108, hiện người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc và hợp tác tốt, đã bắt đầu tập đứng, tập ngồi ghế và tập đạp xe. Chức năng các cơ quan cũng đang từng bước hồi phục.

Tuy nhiên, do đây là trường hợp ghép tim lần thứ hai, trải qua nhiều biến chứng nặng và thời gian hồi sức tích cực kéo dài, bệnh nhân vẫn cần được theo dõi, điều trị sát sao. Các bác sĩ tiếp tục đánh giá hằng ngày chức năng tim ghép, tình trạng nhiễm trùng, chức năng các cơ quan và khả năng phục hồi toàn diện.

Thượng tá, TS Ngô Tuấn Anh - Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật tim mạch chia sẻ, khoảnh khắc trái tim thứ hai bắt đầu co bóp nhịp nhàng, huyết động ổn định và người bệnh dần hồi phục sau chuỗi giờ phút căng thẳng là khoảnh khắc đặc biệt đối với toàn ê-kíp.

Với người bệnh, cơ hội sống lần này đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: nghĩa cử hiến tạng cao cả của người hiến chết não, sự xuất hiện đúng thời điểm của nguồn tạng, quyết định nhanh chóng của bệnh viện và sự phối hợp của nhiều chuyên khoa trong suốt quá trình điều trị.

Nam bệnh nhân xúc động cho biết bản thân cảm thấy cực kỳ may mắn khi có được “trái tim thứ 2”, đồng thời gửi lời cảm ơn và trân trọng đến những người hiến đã trao cơ hội sống cho mình.

Hành trình hồi phục phía trước vẫn còn dài. Nhưng sau khi trải qua hai lần ghép tim chỉ trong vài ngày, mỗi bước đứng, mỗi lần ngồi ghế hay đạp xe của người bệnh hôm nay đều là một tín hiệu tích cực, cho thấy quyết định đầy cân não ngày 28/7 đã mở ra một cơ hội sống mới.