Mỹ: Sống 271 ngày với thận heo chỉnh sửa gene, bệnh nhân sau đó ghép thận người thành công

Ngày 3/9, STAT News đưa tin hai trong số những bệnh nhân đầu tiên nhận thận heo chỉnh sửa gene do công ty công nghệ sinh học eGenesis phát triển đã được ghép thận từ người hiến thành công. 

Kết quả này giải đáp một trong những câu hỏi lớn của ghép tạng khác loài (xenotransplantation): sau khi nhận một cơ quan từ động vật, hệ miễn dịch của người bệnh có tạo ra các kháng thể khiến việc ghép tạng người sau đó trở nên khó khăn hay không.

271 ngày không cần chạy thận nhờ thận heo

Trường hợp nổi bật là ông Tim Andrews, 66 tuổi tại thời điểm được ghép thận heo chỉnh sửa gene vào tháng 1/2025 tại Massachusetts General Hospital, Mỹ.

Quả thận bắt đầu hoạt động ngay sau ghép. Ông Andrews trải qua một đợt thải ghép qua trung gian tế bào T sớm nhưng được điều trị thành công. Đặc biệt, các bác sĩ không phát hiện sự lây truyền mầm bệnh từ heo sang người trong quá trình theo dõi.

Nhờ quả thận này, ông không phải chạy thận trong 271 ngày, tương đương gần 9 tháng. Đây là thời gian sống không cần lọc máu dài nhất được ghi nhận ở một người còn sống sau ghép thận heo. 

Sau khoảng 6 tháng, do xuất hiện nhiễm trùng, các bác sĩ phải giảm thuốc ức chế miễn dịch. Quả thận heo sau đó xuất hiện tổn thương vi mạch và viêm, tiến triển thành suy chức năng và phải được lấy ra.

Ông Andrews trở lại chạy thận trong thời gian chờ đợi. Đến tháng 1/2026, ông được ghép một quả thận từ người hiến đã qua đời. Thận người hoạt động ngay sau ghép và trong thời gian theo dõi, nhóm nghiên cứu không ghi nhận bằng chứng cho thấy lần ghép thận heo trước đó khiến cơ thể bị mẫn cảm miễn dịch, gây trở ngại cho ca ghép thận người. Kết quả trường hợp này vừa được công bố trên The Lancet.

STAT News cho biết một bệnh nhân khác từng nhận thận heo chỉnh sửa gene của eGenesis cũng đã nhận được thận người thành công. Cả hai đều phải trở lại chạy thận trong vài tháng sau khi lấy thận heo ra và trước khi có nguồn tạng người phù hợp. 

Thận heo có thể trở thành “cầu nối” trong lúc chờ tạng người?

Điểm đáng chú ý của các trường hợp này không phải thận heo đã có thể thay thế hoàn toàn thận người, mà là khả năng đóng vai trò “cầu nối” trong thời gian chờ ghép.

Theo TS.BS Leonardo Riella - Giám đốc Y khoa chương trình ghép thận tại Mass General Brigham, thiếu hụt nguồn tạng là một trong những thách thức lớn nhất của y học ghép tạng hiện nay. Ghép thận là lựa chọn điều trị tốt nhất đối với nhiều bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, nhưng số lượng thận người hiến không đủ đáp ứng nhu cầu. 

Các nhà khoa học kỳ vọng ghép tạng khác loài trước mắt có thể giúp một số bệnh nhân tạm thoát khỏi chạy thận trong thời gian chờ thận người. Xa hơn, nếu độ an toàn và độ bền của tạng heo được chứng minh, chúng có thể được nghiên cứu như một giải pháp lâu dài.

Việc hai bệnh nhân sau ghép thận heo vẫn có thể tiếp tục nhận thận người thành công vì thế là một cột mốc quan trọng. Nó cho thấy lựa chọn ghép tạng khác loài trước đó không nhất thiết đóng lại cơ hội ghép tạng người về sau. 

Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực ở giai đoạn nghiên cứu. Trường hợp của ông Andrews cũng cho thấy nhiều thách thức chưa được giải quyết, từ tổn thương mạch máu, kiểm soát thải ghép, lựa chọn thuốc ức chế miễn dịch đến nguy cơ nhiễm trùng và theo dõi khả năng lây truyền mầm bệnh từ động vật.

Do đó, thận heo chỉnh sửa gene hiện chưa phải phương pháp điều trị thường quy cho bệnh nhân suy thận. Các thử nghiệm lâm sàng với số lượng bệnh nhân lớn hơn và thời gian theo dõi dài hơn vẫn cần thiết để xác định liệu kỹ thuật này có thể trở thành một giải pháp thực sự cho tình trạng thiếu tạng ghép trong tương lai hay không.