BS Lê Hoàng Bảo: Từ một tuần ở Bách khoa đến 15 năm giải những “bài toán” của Nội tiết

Một tuần ở Bách khoa và quyết định thay đổi hơn 20 năm cuộc đời

Năm 2002, đứng trước hai lựa chọn Đại học Bách khoa TPHCM và Đại học Y Dược TPHCM, Lê Hoàng Bảo ban đầu chọn con đường kỹ thuật.

Nhưng chỉ một tuần sau khi nhập học, anh đổi ý.

Trong gia đình khi ấy có nhiều người mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch và ung thư. Anh nghĩ rằng nếu trở thành bác sĩ, có lẽ mình có thể giúp ích cho người thân nhiều hơn. Quyết định “quay xe” đưa chàng sinh viên năm ấy sang Đại học Y Dược TPHCM và mở ra một hành trình mà hơn 20 năm sau, anh cho biết mình chưa từng hối tiếc.

Sau 6 năm học bác sĩ đa khoa, Lê Hoàng Bảo tiếp tục chương trình bác sĩ nội trú chuyên ngành Nội tiết giai đoạn 2008-2011. Từ năm 2011 đến nay, anh làm việc tại Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM. Năm 2016, anh còn tham gia một khóa huấn luyện tại Trung tâm Đái tháo đường Steno, Đan Mạch.

Nếu kỹ thuật từng là lựa chọn đầu tiên thì Nội tiết sau này lại trở thành lĩnh vực giữ anh ở lại suốt hơn một thập kỷ.

Bởi đây cũng là chuyên ngành của những “bài toán” cần tư duy logic.

Chỉ một thay đổi nhỏ của hormone có thể gây ra hàng loạt biểu hiện ở nhiều cơ quan. Trong khi đó, không ít bệnh Nội tiết lại diễn tiến kín đáo. Một triệu chứng tưởng như không liên quan đôi khi trở thành manh mối để bác sĩ lần về tuyến yên, tuyến giáp, tuyến thượng thận hay những rối loạn chuyển hóa phía sau.

Theo BS Bảo, để đi đến chẩn đoán cuối cùng, bác sĩ Nội tiết nhiều khi phải theo dõi người bệnh trong thời gian dài thay vì tìm được câu trả lời chỉ sau một lần thăm khám.

Có những thành công không nằm ở việc cứu sống một bệnh nhân

Trong số những người bệnh từng điều trị, BS Bảo nhớ một cô giáo trẻ mắc đái tháo đường.

Biến chứng nhiễm trùng bàn chân trở nên nghiêm trọng đến mức người bệnh từng được chỉ định cắt cụt chi ở cơ sở điều trị trước đó. Khi đến Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, cô được nhiều chuyên khoa phối hợp điều trị và cuối cùng giữ được bàn chân.

Ngày người nữ giáo viên có thể tự bước đi và trở lại bục giảng để tiếp tục dạy học trở thành một trong những ký ức nghề nghiệp khiến anh nhớ lâu.

Với anh, ý nghĩa của điều trị đôi khi không chỉ nằm ở việc cứu được tính mạng. Giữ được khả năng đi lại, công việc và chất lượng sống của một người cũng có thể là một thành quả rất lớn.

Điều này đặc biệt đúng với Nội tiết, nơi bác sĩ thường đồng hành với người mắc bệnh mạn tính trong nhiều năm.

Đái tháo đường là một ví dụ. Người bệnh không chỉ cần kiểm soát đường huyết mà còn phải đối mặt với nguy cơ tổn thương thận, mắt, thần kinh, bàn chân và đặc biệt là biến cố tim mạch.

Có lẽ cũng từ những câu hỏi xuất hiện mỗi ngày bên giường bệnh, hướng đi của BS Bảo dần mở rộng từ điều trị sang nghiên cứu.

Từ những ca bệnh hiếm đến dữ liệu của hàng nghìn người

Những công trình có tên Lê Hoàng Bảo cho thấy phạm vi nghiên cứu khá rộng trong Nội tiết.

Năm 2021, anh là tác giả đầu của một báo cáo ca bệnh quốc tế về một thiếu niên 15 tuổi mắc u tuyến yên tiết hormone kích thích tuyến giáp (TSH), nguyên nhân hiếm gây cường giáp trung ương.

Điều đáng lưu ý là bệnh lý này có thể bị nhầm với các nguyên nhân cường giáp nguyên phát thường gặp. Người bệnh trong báo cáo được điều trị nội khoa trước khi phẫu thuật nội soi qua đường xương bướm. Sau phẫu thuật, hormone tuyến giáp trở về bình thường và không ghi nhận tái phát trên MRI sau hai năm theo dõi.

Ở một hướng nghiên cứu khác, năm 2023, BS Bảo tham gia công trình phân tích hồ sơ của 16.784 người khám sức khỏe tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM nhằm khảo sát nhân tuyến giáp.

Trong quần thể được nghiên cứu, 48,4% phát hiện ít nhất một nhân giáp trên siêu âm. Nghiên cứu cũng xem xét các đặc điểm siêu âm nghi ngờ và những yếu tố liên quan như tuổi, tăng huyết áp, tăng đường huyết hay một số rối loạn chuyển hóa. Đây là dữ liệu từ nhóm người đến khám sức khỏe tại một bệnh viện, do đó không nên đồng nhất với tỷ lệ trong toàn bộ dân số Việt Nam.

Từ một ca bệnh hiếm đến dữ liệu hàng chục nghìn lượt khám, điểm chung vẫn là việc tìm ra thông tin ẩn phía sau những biểu hiện ban đầu.

Nhưng trong vài năm gần đây, câu hỏi nghiên cứu của anh còn đi sâu hơn: đến cấp độ di truyền.

Đi tìm những yếu tố phía sau biến cố tim mạch ở người đái tháo đường

Năm 2024, BS Lê Hoàng Bảo là thành viên nhóm nghiên cứu thực hiện một khảo sát GWAS thí điểm về đái tháo đường típ 2 trên 997 người Việt dân tộc Kinh, gồm 503 người mắc đái tháo đường và 494 người nhóm chứng.

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu kiểu gene trên toàn bộ hệ gene và xây dựng các mô hình điểm nguy cơ đa gene. Các tác giả nhấn mạnh đây mới là nghiên cứu thí điểm nhưng kết quả cho thấy tầm quan trọng của việc có dữ liệu di truyền riêng cho những quần thể còn ít được đại diện trong các nghiên cứu quốc tế.

Đến năm 2025, tên BS Bảo tiếp tục xuất hiện ở vị trí tác giả đầu của một nghiên cứu trên PeerJ về ba biến thể của gene ADIPOQ và nhồi máu cơ tim cấp ở người Việt mắc đái tháo đường típ 2.

Hướng nghiên cứu này sau đó trở thành luận án tiến sĩ Nội khoa của anh tại Đại học Y Dược TPHCM, với tên đề tài “Biến thể gen ADIPOQ và nồng độ adiponectin máu ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2 nhồi máu cơ tim cấp.”

Nghiên cứu bệnh-chứng bao gồm 550 người Việt dân tộc Kinh mắc đái tháo đường típ 2, trong đó 275 người bị nhồi máu cơ tim cấp và 275 người thuộc nhóm chứng, được thực hiện tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM từ tháng 3/2023 đến tháng 4/2024.

Kết quả ghi nhận kiểu gene T/G của biến thể rs2241766 liên quan với odds nhồi máu cơ tim cao hơn trong quần thể nghiên cứu, trong khi một số kiểu gene thuộc rs266729 và rs1501299 liên quan với odds thấp hơn. Nhóm nhồi máu cơ tim đồng thời có nồng độ adiponectin cao hơn nhóm chứng, góp thêm dữ liệu về hiện tượng được gọi là “nghịch lý adiponectin”.

Tuy nhiên, đây là điểm cần diễn giải thận trọng: mối liên quan di truyền trong một nghiên cứu bệnh-chứng không đồng nghĩa một biến thể gene có thể tự nó dự báo ai sẽ bị nhồi máu cơ tim, càng không chứng minh quan hệ nhân quả. Giá trị trước mắt của nghiên cứu nằm ở việc bổ sung dữ liệu trên người Việt và tạo thêm cơ sở cho những nghiên cứu lớn hơn trong tương lai.

Bác sĩ không chỉ đứng bên giường bệnh

Song song với khám và nghiên cứu, BS Lê Hoàng Bảo còn tham gia đào tạo.

Hồ sơ của Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cho biết anh tham gia các chương trình nâng cao thực hành chăm sóc người bệnh đái tháo đường cho bác sĩ tại bệnh viện tuyến quận, huyện và các tỉnh; đào tạo trực tuyến cho bác sĩ tại Đồng Nai, Bến Tre, Vĩnh Long, đồng thời tham gia hướng dẫn bác sĩ nội trú và các hoạt động đào tạo liên tục.

Từ một người từng trải qua thời bác sĩ nội trú khi nguồn tài liệu và công cụ hỗ trợ còn hạn chế hơn hiện nay, anh dần chuyển sang vị trí chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm cho những đồng nghiệp trẻ hơn.

Tháng 7/2026, hành trình học tập ấy lại có thêm một dấu mốc. Đại học Y Dược TPHCM thông báo buổi bảo vệ luận án tiến sĩ cấp cơ sở đào tạo của nghiên cứu sinh Lê Hoàng Bảo vào ngày 27/7/2026.

Hơn 20 năm sau một lần rẽ lối

Năm 2002, Lê Hoàng Bảo chỉ mất một tuần để nhận ra Bách khoa không phải con đường mình muốn đi.

Nhưng lựa chọn sau đó lại dẫn anh vào một hành trình kéo dài hơn hai thập kỷ: 6 năm đại học, 3 năm nội trú, 15 năm điều trị tại một khoa Nội tiết, những khóa đào tạo, hàng nghìn người bệnh và những nghiên cứu đi từ biểu hiện lâm sàng đến hormone, biomarker rồi gene.

Nếu nhìn lại, câu chuyện đáng chú ý có lẽ không nằm ở việc một sinh viên từng “quay xe” sau một tuần.

Điều đáng nói hơn là sau khi lựa chọn, anh vẫn tiếp tục đi sâu vào chuyên ngành ấy.

Từ việc cố gắng giữ lại bàn chân cho một người bệnh đái tháo đường đến câu hỏi vì sao một số người mắc đái tháo đường lại tiến tới nhồi máu cơ tim; từ những dấu hiệu kín đáo trong phòng khám đến những biến thể chỉ nhìn thấy khi phân tích DNA, những “bài toán” mà BS Lê Hoàng Bảo theo đuổi ngày càng nhỏ hơn về kích thước nhưng lớn hơn về độ phức tạp.

Và hơn 20 năm sau lần rẽ lối năm ấy, hành trình học nghề của người bác sĩ Nội tiết này dường như vẫn chưa có dấu chấm hết.