Bác sĩ tâm thần 9X và hành trình đi tìm những tổn thương không nhìn thấy

Năm 2021, Nguyễn Trọng Quân đứng giữa hội trường Đại học Y Hà Nội và gọi tên chuyên ngành mình lựa chọn: “Tâm thần”. Năm năm sau, bác sĩ sinh năm 1997 không chỉ gặp người bệnh mỗi ngày tại Bệnh viện E mà còn đứng trên giảng đường, tham gia nghiên cứu về lo âu, trầm cảm, giấc ngủ và hành vi tự sát. Càng bước sâu vào thế giới của những tổn thương không dễ nhìn thấy, anh càng nhận ra công việc của bác sĩ tâm thần không dừng lại ở một toa thuốc.

Năm năm trước, trong ngày lựa chọn chuyên ngành bác sĩ nội trú của Trường Đại học Y Hà Nội, Nguyễn Trọng Quân gọi tên “Tâm thần”.

Đó không phải lựa chọn xuất hiện trong một khoảnh khắc.

Từ năm thứ 5 đại học, lần đầu đi lâm sàng Tâm thần, Quân tiếp xúc một cô gái trẻ mắc tâm thần phân liệt nhưng vẫn có thể làm việc và duy trì cuộc sống tương đối ổn định ở nước ngoài. Hình ảnh người bệnh trước mặt khác khá xa những định kiến quen thuộc về bệnh tâm thần mà anh từng nghe.

Càng học, chàng sinh viên càng nhận ra phía sau hai chữ “Tâm thần” là một thế giới rộng hơn rất nhiều: từ tâm thần phân liệt, rối loạn khí sắc đến những vấn đề gần với đời sống như mất ngủ, lo âu, trầm cảm hay rối loạn cảm xúc.

Đến ngày Match Day năm 2021, lựa chọn ấy đã đủ rõ ràng. Quân bước lên và gọi tên chuyên ngành mà mình muốn theo đuổi.

Gần 1.000 bệnh án và bài học về việc lắng nghe

Danh sách đào tạo của Trường Đại học Y Hà Nội ghi nhận Nguyễn Trọng Quân, sinh năm 1997, là học viên bác sĩ nội trú khóa 46 chuyên ngành Tâm thần.

Ba năm nội trú sau đó biến sự tò mò ban đầu thành trải nghiệm nghề nghiệp thực sự.

Ở Tâm thần học, bệnh sử đôi khi không thể gói gọn trong vài triệu chứng xuất hiện gần đây. Để hiểu vì sao một người mất ngủ, trở nên kích động, thu mình hay xuất hiện những suy nghĩ bất thường, bác sĩ có thể phải lần lại câu chuyện nhiều năm trước, từ các mối quan hệ gia đình, quá trình trưởng thành đến những biến cố trong cuộc sống.

BS Quân từng kể rằng sau ba năm nội trú, anh đã trải qua gần 1.000 bệnh án. Có những hồ sơ phải ghép lại từ nhiều nguồn thông tin, bởi chính người bệnh đôi khi không nhận thấy hoặc không thừa nhận những thay đổi của mình.

Với anh, đây cũng là điểm khiến Tâm thần khác biệt.

Một triệu chứng tưởng như rất thông thường đôi khi chỉ là phần nổi của vấn đề. Người mất ngủ kéo dài có thể đang trải qua một rối loạn cảm xúc; một người liên tục than đau nhưng chưa tìm được nguyên nhân thực thể có thể đồng thời mang gánh nặng lo âu; một người trẻ vẫn đi học, đi làm mỗi ngày cũng chưa chắc đang ổn về tâm lý.

Sự quan tâm ấy sau đó xuất hiện khá rõ trong hướng nghiên cứu của bác sĩ trẻ.

Năm 2023, Nguyễn Trọng Quân là tác giả đầu một nghiên cứu trên 140 người bệnh rối loạn lo âu lan tỏa điều trị nội trú tại Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia. Kết quả cho thấy 70% người bệnh trong mẫu nghiên cứu có biểu hiện đau đầu. Nhóm tác giả lưu ý đau đầu có thể làm giảm chất lượng cuộc sống và trong một số trường hợp khiến việc nhận diện đầy đủ rối loạn lo âu trở nên khó khăn hơn.

Đó cũng là một ví dụ cho thấy ranh giới giữa “thể chất” và “tinh thần” trong thực hành lâm sàng không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Đi tìm sức khỏe tâm thần phía sau những bệnh lý cơ thể

Hiện nay, ThS.BSNT Nguyễn Trọng Quân vừa tham gia công tác chuyên môn tại Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, vừa là giảng viên Bộ môn Tâm thần và Tâm lý lâm sàng, Trường Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội. Trang thông tin chính thức của nhà trường liệt kê anh trong đội ngũ giảng viên của bộ môn phụ trách đào tạo Tâm thần học và Tâm lý lâm sàng cho cả bậc đại học và sau đại học.

Điều đáng chú ý là những nghiên cứu gần đây mà anh tham gia không chỉ giới hạn ở bệnh nhân đến khám chuyên khoa tâm thần.

Một nghiên cứu thực hiện trên 54 bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) điều trị tại Bệnh viện E năm 2024 ghi nhận 35,2% người tham gia có rối loạn trầm cảm, trong đó phần lớn ở mức độ nhẹ. Đây là nghiên cứu mô tả cắt ngang với cỡ mẫu còn nhỏ nên kết quả không thể đại diện cho toàn bộ bệnh nhân COPD, nhưng đặt ra một vấn đề thực hành quan trọng: bệnh mạn tính và sức khỏe tinh thần có thể song hành với nhau.

Ở một nghiên cứu khác trên 50 bệnh nhân đái tháo đường type 2 điều trị tại Bệnh viện E, nhóm tác giả sử dụng thang điểm Pittsburgh Sleep Quality Index để khảo sát chất lượng giấc ngủ và các yếu tố liên quan. Nguyễn Trọng Quân tiếp tục là thành viên nhóm nghiên cứu.

Từ lo âu đi kèm đau đầu đến trầm cảm ở COPD hay giấc ngủ ở người bệnh đái tháo đường, những đề tài này cùng gặp nhau ở một điểm: sức khỏe tâm thần không tồn tại tách biệt khỏi những vấn đề y khoa khác của con người.

Đó cũng là hướng tiếp cận ngày càng quan trọng khi bác sĩ không chỉ điều trị một chỉ số xét nghiệm hay một cơ quan tổn thương mà cần nhìn người bệnh như một chỉnh thể.

Khi người trẻ vẫn “bình thường” cho đến lúc khủng hoảng

Một trong những mảng nghiên cứu đáng chú ý nhất của BS Quân trong những năm gần đây liên quan đến ý tưởng và hành vi tự sát.

Tại phiên khoa học Sức khỏe tâm thần nhân dịp kỷ niệm 58 năm thành lập Bệnh viện E tháng 10/2025, anh trình bày báo cáo “Đặc điểm tự sát ở bệnh nhân khám và điều trị tại Bệnh viện E năm 2025”.

Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện từ tháng 6 đến tháng 10/2025 trên nhóm bệnh nhân có ý tưởng hoặc hành vi tự sát. Trong nhóm được khảo sát, tuổi 20-24 chiếm tỷ lệ cao nhất, 27,3%; nhóm 11-19 tuổi đứng tiếp theo với 22,7%. Khoảng 43,9% từng có hành vi tự sát. Những con số này chỉ phản ánh nhóm bệnh nhân của nghiên cứu tại một bệnh viện, không phải tỷ lệ tự sát trong cộng đồng, nhưng chúng cho thấy một nhóm người trẻ đang cần được chú ý đặc biệt.

Điều khiến bác sĩ trẻ trăn trở không chỉ nằm ở con số.

Trên thực tế, một người đang trong khủng hoảng vẫn có thể tiếp tục đến trường, đi làm, trò chuyện với bạn bè và duy trì nhiều hoạt động tưởng như bình thường. Gia đình đôi khi chỉ biết mức độ nghiêm trọng của vấn đề sau khi một hành vi nguy hiểm đã xảy ra.

Những biểu hiện như thu mình, thay đổi cảm xúc, thường xuyên nói về sự vô vọng hay tự gây tổn thương vì thế không nên đơn giản được xem là “làm quá” hay muốn gây chú ý.

Theo BS Quân, người đang trong khủng hoảng cần được lắng nghe và kết nối thay vì phán xét.

Có lẽ đó cũng là lúc khái niệm “lắng nghe” trong nghề của anh mang ý nghĩa rõ ràng nhất.

Đưa sức khỏe tinh thần ra khỏi phòng khám

Phòng bệnh không phải nơi duy nhất BS Quân nói về sức khỏe tinh thần.

Tháng 5/2026, anh tham gia chương trình “Stress Unfold - Stress ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?” trong chuỗi hoạt động tham vấn đồng đẳng dành cho sinh viên Đại học Phenikaa. Thay vì chỉ nói về cảm xúc, chương trình đi từ cơ chế stress đến ảnh hưởng của nó lên thần kinh, tim mạch, hô hấp, tiêu hóa và hành vi.

Trước đó, anh cũng tham gia truyền thông về những vấn đề tâm lý ở người sống chung với HIV, trong đó có cú sốc sau chẩn đoán, lo âu, trầm cảm, tự kỳ thị và vai trò của gia đình trong hỗ trợ người bệnh.

Đó là một phần khác của công việc bác sĩ tâm thần: tiếp cận những người chưa bước qua cánh cửa phòng khám.

Năm năm sau tiếng hô “Tâm thần” tại Match Day, Nguyễn Trọng Quân đã đi qua một quãng đường từ sinh viên tò mò trước những câu chuyện của người bệnh đến bác sĩ điều trị, giảng viên và người tham gia nghiên cứu.

Ở tuổi 29, chặng đường nghề nghiệp ấy vẫn còn rất sớm.

Nhưng có một điều dường như đã rõ hơn so với ngày anh đứng trước hội trường Đại học Y Hà Nội: đằng sau mỗi chẩn đoán tâm thần không chỉ có những tiêu chuẩn hay mã bệnh. Đó còn là một con người với lịch sử, những mối quan hệ, những tổn thương và đôi khi là những điều chưa thể nói thành lời.

Và cũng bởi vậy, càng đi sâu vào chuyên ngành, BS Quân càng thấy “tâm lý con người quá mênh mông”.

Có lẽ chính sự mênh mông ấy là lý do anh vẫn tiếp tục lựa chọn công việc này mỗi ngày.