Điều trị ung thư không chỉ là chữa khối u, mà còn phải giữ lại cuộc sống cho người bệnh

Có những người khi nghe chẩn đoán ung thư thì sợ như trời sắp sập. Có người khóc. Có người im lặng. Có người chỉ muốn biết mình còn sống được bao lâu. Nhưng đối với một số người, điều làm họ sợ nhất lại không phải là ung thư.

Với Lisa Rollin, một nghệ sĩ violin, nỗi sợ lớn nhất không phải là ba chữ “ung thư vú”. Điều khiến cô hoảng nhất là khả năng phải lấy hạch, phải mổ, và rồi có thể không còn dùng tốt được cánh tay phải nữa. Với nhiều người, cánh tay là để làm việc, nấu ăn, lái xe và ôm người thân. Với Lisa, cánh tay ấy còn là nghề nghiệp, là bản sắc, là cuộc đời mà cô đã dành hàng chục năm để tập luyện.

Điều hiển nhiên này lại là thứ cần phải lưu tâm: bác sĩ không chỉ điều trị một khối u, mà đang điều trị một con người. Người bệnh có công việc, có ước mơ, có vai trò trong gia đình, có điều họ sống bằng cả đời mình. Nếu chỉ nhìn vào kết quả chụp phim hay xét nghiệm máu mà quên hỏi người bệnh đang quý nhất điều gì, điều trị có thể đúng kỹ thuật nhưng vẫn để lại một khoảng trống rất lớn trong đời họ.

Lisa được chuyển đến Royal Marsden, một trung tâm ung thư lớn ở Anh. Các xét nghiệm sau đó cho thấy khối u phức tạp hơn dự đoán, cần kế hoạch phẫu thuật cẩn trọng hơn. Cô gặp bác sĩ phẫu thuật ung bướu vú và điều khiến cô nhớ nhất không chỉ là chuyên môn, mà là sự rõ ràng, tự tin và cảm giác được lắng nghe. Trong điều trị ung thư, được LẮNG NGHE không phải chuyện phụ. Đó là PHẦN ĐẦU TIÊN của hành trình chữa lành.

Lisa vẫn tiếp tục làm việc ngay sau khi được chẩn đoán. Cô vẫn đi diễn, vẫn lên sân khấu, vẫn cố giữ nhịp sống của mình. Sau ca mổ đầu tiên, chỉ vài ngày sau cô đã thử cầm lại cây violin. Chưa thể kiểm soát cây vĩ hoàn hảo như trước, nhưng khoảnh khắc ấy khiến cô xúc động mạnh. Vì đó không chỉ là âm nhạc. Đó là dấu hiệu rằng mình vẫn còn có thể quay lại với cuộc đời của mình.

Hai tuần sau phẫu thuật, cô đã đứng trên sân khấu biểu diễn. Nghe thì rất mạnh mẽ, nhưng điều này không có nghĩa là ai sau mổ cũng phải cố gắng “phi thường” như vậy. Không phải bệnh nhân nào cũng nên so sánh mình với một nghệ sĩ chuyên nghiệp đang được chăm sóc rất sát tại Anh. Mỗi người có loại mổ khác nhau, mức độ bệnh khác nhau, nghề nghiệp khác nhau, thể trạng khác nhau. Điều đáng học từ câu chuyện của Lisa không phải là phải hồi phục nhanh bằng cô, mà là điều trị tốt phải hướng đến việc giúp bệnh nhân quay lại với điều quan trọng đối với họ.

Sau đó Lisa còn phải xạ trị. Cô kể rằng điều khiến cô ấn tượng là mọi thứ được chuẩn bị rất kỹ, lịch điều trị được sắp xếp chặt chẽ để cô vẫn duy trì được một phần công việc biểu diễn. Rồi cô dùng tamoxifen, tập phục hồi, quay lại phòng gym, đi bơi, tập luyện nhẹ và tiếp tục sống. Trước sinh nhật một ngày, cô nhận tin không còn dấu hiệu ung thư! Với một người vừa đi qua phẫu thuật, xạ trị và nỗi sợ mất nghề, đó không chỉ là một kết quả y khoa. Đó là một món quà rất lớn cho cả cuộc đời.

“Không còn dấu hiệu ung thư” không có nghĩa là kết thúc điều trị. Nhiều bệnh nhân ung thư vú vẫn còn phải dùng thuốc nội tiết nhiều năm, tái khám định kỳ, theo dõi tác dụng phụ, kiểm tra sức khỏe xương, phòng ngừa huyết khối, tầm soát thay đổi ở nội mạc tử cung hay các vấn đề khác (tùy nguy cơ). Điều trị ung thư lúc này chuyển sang một chương mới, yên ả hơn, dài hơn, và vẫn cần theo dõi cẩn thận.

Điều trị ung thư hiện đại không chỉ là “cắt cho sạch”.

Câu chuyện của Lisa cũng nhắc nhở người bệnh một điều rất thực tế: trước mổ, đừng chỉ hỏi “cắt được không”. Hãy hỏi thêm: sau mổ tay vai có bị ảnh hưởng không, có phải lấy hạch không, nguy cơ phù tay ra sao, có cần vật lý trị liệu không, bao lâu thì tập lại được, khi nào đi làm lại được,.. Với người làm việc bằng tay như nghệ sĩ, giáo viên, bác sĩ, thợ may, đầu bếp, thợ tóc… những câu hỏi này quan trọng không kém câu hỏi về khối u.

Điều trị ung thư hiện đại không chỉ là “cắt cho sạch”. Tùy giai đoạn và đặc tính sinh học của u, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật bảo tồn, cắt tuyến vú, sinh thiết hạch cửa, nạo hạch, hóa trị trước hay sau mổ, xạ trị, thuốc nội tiết, thuốc kháng HER2, CDK4/6 hay các điều trị khác. Mỗi lựa chọn đều có lợi ích và tác dụng phụ cần cân nhắc. Vì vậy, bệnh nhân cần được giải thích rõ để hiểu mình đang đi trên con đường nào, và con đường đó ảnh hưởng gì đến cuộc sống sau điều trị.

Lisa đã trở lại sân khấu. Nhưng điều đẹp nhất trong câu chuyện này không chỉ là cô vượt qua bệnh tật. Điều đẹp nhất là y học đã cố gắng giúp cô điều trị ung thư mà vẫn giữ được phần rất quan trọng của cuộc sống: cánh tay, cây đàn, niềm vui, và cảm giác mình vẫn là chính mình.

Ung thư không chỉ đe dọa sức khỏe. Nó còn đe dọa vai trò, công việc, niềm vui và bản sắc của người bệnh. Vì vậy, để điều trị tốt chúng ta không chỉ cần hỏi “khối u còn hay hết”.

Điều trị tốt còn phải hỏi: sau tất cả, người bệnh có thể sống tiếp cuộc đời của mình như thế nào.

Với Lisa, đó là cây violin.

Với mỗi bệnh nhân, có thể là một đứa con, một lớp học, một căn bếp, một công việc, một khu vườn, hay chỉ là buổi sáng thức dậy vẫn còn thấy mình là mình.