Tiễn biệt Giáo sư - Thầy thuốc nhân dân Vũ Văn Đính - vị bác sĩ “nuôi rắn cứu người”

Trước sự ra đi của Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân Vũ Văn Đính - người đặt nền móng cho ngành Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, AloBacsi Academy xin bày tỏ niềm tiếc thương sâu sắc và gửi lời chia buồn đến gia quyến cùng các thế hệ học trò của Giáo sư. Xin trân trọng đăng lại nguyên văn bài viết của BS.CK2 Dương Minh Tuấn như một lời tri ân đối với cuộc đời cống hiến bền bỉ, tận tụy cho người bệnh và nền y học nước nhà.

Một cây đại thụ của nền y học nước nhà đã khép lại hành trình của mình nhưng những gì Giáo sư để lại sẽ còn hiện diện rất lâu trong từng phòng cấp cứu, từng đơn vị hồi sức và trong tâm thức của nhiều thế hệ thầy thuốc Việt Nam.

Trước khi trở thành một giáo sư đầu ngành, ông cũng từng là một sinh viên y khoa day dứt khi chứng kiến những người bị thương nằm bên đường, không được sơ cứu kịp thời rồi qua đời. Câu hỏi vì sao một con người có thể mất đi chỉ vì không được cứu chữa trong những phút đầu tiên đã theo ông suốt cuộc đời. Từ nỗi day dứt ấy, ông lựa chọn bước vào một lĩnh vực mà khi đó tại Việt Nam gần như chưa có nền móng hoàn chỉnh: hồi sức cấp cứu.

Những năm đầu, Khoa A9 bệnh viện Bạch Mai là nơi tiếp nhận những bệnh nhân nặng nhất, nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau một nhịp thở, một lần ép tim hay một quyết định trong vài phút nhưng khi đó nhân lực thiếu, trang thiết bị còn nghèo nàn, người bệnh quá đông.

Có thời kỳ, vì nhiều bệnh nhân tử vong và khoa lại nằm gần nhà đại thể, người ta hay buồn bã gọi chệch A9 thành “A chết”. Nhưng chính tại nơi tưởng như chỉ còn tuyệt vọng ấy, Giáo sư Vũ Văn Đính và những người đồng nghiệp đã từng bước xây dựng nên một ngành hồi sức cấp cứu có khả năng giành lại sự sống cho những bệnh nhân đứng bên bờ tử thần.

Không chỉ cố gắng cứu từng người bệnh, ông còn kiên trì đề xuất thành lập các đơn vị chuyên biệt, xây dựng mô hình cấp cứu và hồi sức tích cực, đào tạo đội ngũ bác sĩ, viết giáo trình, truyền lại phương pháp tư duy lâm sàng và đặt nền móng cho một hệ thống mà nhiều bệnh viện trên cả nước đang kế thừa hôm nay.

Một trong những câu chuyện đặc biệt nhất mọi người có thể đã nghe về Giáo sư là việc ông “nuôi rắn cứu người”. Đầu những năm 1980, bệnh nhân bị rắn độc cắn liên tục được đưa vào bệnh viện, trong khi Việt Nam chưa chủ động sản xuất được huyết thanh kháng nọc phù hợp.

Trước hoàn cảnh ấy, Giáo sư đã xin rắn độc từ nhiều địa phương, dựng khu nuôi ngay cạnh khoa để trực tiếp quan sát, lấy nọc và nghiên cứu. Cạp nong, cạp nia, hổ mang, hổ chúa, rắn lục… những loài vật mà người bình thường chỉ muốn tránh xa, lại trở thành đối tượng ông tiếp cận mỗi ngày với mục đích tìm ra cách cứu người.

Những nghiên cứu tiên phong của ông cùng các cộng sự, sau này có sự phối hợp với những đơn vị chuyên môn như Viện Pasteur Nha Trang, đã góp phần đặt nền móng cho lĩnh vực chẩn đoán, điều trị ngộ độc rắn và phát triển huyết thanh kháng nọc tại Việt Nam.

Thời đó giáo sư cùng các y bác sĩ không có sẵn những phác đồ hoàn chỉnh để làm theo. Mọi người phải quan sát, nghiên cứu, thử nghiệm, thất bại rồi bắt đầu lại nhưng tất cả chấp nhận đi trước bởi phía sau họ là những người bệnh không còn thời gian để chờ đợi.

Đó có lẽ là bài học lớn nhất Giáo sư để lại cho những người làm nghề y: trước những vấn đề chưa có lời giải, người thầy thuốc không được phép dừng lại ở câu nói “chúng ta chưa có cách” mà phải tiếp tục hỏi: còn điều gì có thể làm cho người bệnh?

Qua lời kể của những bác sĩ học trò, khi đã ở tuổi cao, giáo sư vẫn đến bệnh viện, lên giảng đường và sửa từng luận văn cho học trò của mình. Ông có thể không nhớ hết tên của hàng nghìn người từng được mình giảng dạy, nhưng rất nhiều thế hệ bác sĩ vẫn nhớ những bài học của ông, không chỉ về hồi sức cấp cứu mà còn về cách sống và cách làm nghề.

Những năm cuối đời, giáo sư vẫn gom những dụng cụ y tế của mình và của người vợ quá cố là Giáo sư Dương Thị Cương để gửi về trạm y tế địa phương ở quê hương, từ những chiếc panh, chiếc kìm, kẹp sản khoa đến những bộ áo blouse, ông đều nâng niu như những vật dụng có thể tiếp tục giúp ích cho người bệnh.

Di sản của Giáo sư Vũ Văn Đính không chỉ nằm trong các công trình khoa học, những giáo trình hay những đơn vị chuyên môn do ông gây dựng. Di sản ấy hiện diện trong từng bác sĩ hồi sức cấp cứu đang thức trắng bên giường bệnh, trong từng kíp cấp cứu không bỏ cuộc trước một ca bệnh nặng, trong những thế hệ học trò tiếp tục truyền lại kiến thức cho người đi sau, dám bước vào nơi khó khăn nhất, dám đối diện với điều chưa biết và dám nhận lấy trách nhiệm khi sự sống của người bệnh đang ở trong tay mình.

Từ nỗi day dứt của một sinh viên y khoa trước những người bị thương không được cứu chữa, Giáo sư Vũ Văn Đính đã dành cả cuộc đời để xây dựng nên một ngành y học chuyên giành lại sự sống trong những thời khắc mong manh nhất.

Xin biết ơn Giáo sư vì một cuộc đời tận tụy với người bệnh, với học trò và với nền y học nước nhà.

BS.CK2 Dương Minh Tuấn
Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai