FDA phê duyệt thuốc đầu tiên làm chậm tiến triển bệnh thần kinh Alexander

Ngày 3/9, FDA thông báo phê duyệt Zanvastro (zilganersen) dạng tiêm để điều trị bệnh Alexander ở cả trẻ em và người lớn. Trước đó, người mắc căn bệnh hiếm này gần như chỉ được điều trị hỗ trợ nhằm kiểm soát triệu chứng khi bệnh tiếp tục tiến triển.

Theo FDA, bệnh Alexander ảnh hưởng đến chưa tới 1 trên 1 triệu người. Bệnh có thể khởi phát từ thời thơ ấu đến tuổi trưởng thành, gây co giật, mất các mốc phát triển đã đạt được, yếu cơ, khó đi lại và nhiều rối loạn thần kinh nghiêm trọng khác.

Tác động vào protein gây tổn thương hệ thần kinh

Bệnh Alexander xảy ra do đột biến ở gene mã hóa glial fibrillary acidic protein (GFAP). Protein GFAP bất thường tích tụ trong các tế bào hình sao - nhóm tế bào hỗ trợ quan trọng của hệ thần kinh trung ương - và theo thời gian gây tổn thương hệ thần kinh.

Zanvastro thuộc nhóm oligonucleotide đối nghĩa (antisense oligonucleotide - ASO), được thiết kế để giảm sản xuất GFAP, từ đó hạn chế sự tích tụ của protein liên quan trực tiếp đến cơ chế bệnh.

Thuốc được tiêm vào ống sống bởi nhân viên y tế đã được đào tạo, với lịch dùng 3 tháng một lần.

Theo FDA, đây là liệu pháp đầu tiên được phê duyệt trực tiếp nhắm vào sự tích tụ protein thúc đẩy bệnh Alexander.

Người dùng thuốc duy trì khả năng đi lại tốt hơn

Quyết định phê duyệt dựa trên một nghiên cứu lâm sàng đa trung tâm, ngẫu nhiên, có đối chứng với 49 bệnh nhân từ 2 tuổi trở lên, cùng một nghiên cứu nhánh mở trên 4 trẻ dưới 2 tuổi. 

Ở nhóm bệnh nhân từ 5 tuổi trở lên đã gặp khó khăn khi đi lại, những người được điều trị bằng Zanvastro có tốc độ đi bộ ở tuần thứ 61 tốt hơn đáng kể so với nhóm không điều trị.

Theo Ionis Pharmaceuticals, kết quả ở tiêu chí chính cho thấy sự khác biệt về tốc độ đi bộ giữa nhóm dùng Zanvastro và nhóm chứng là 33,3% tại tuần 61. STAT cho biết khả năng đi lại của nhóm điều trị nhìn chung được duy trì ổn định, trong khi nhóm chứng giảm khoảng 33%. Tín hiệu đáng chú ý cũng xuất hiện ở trẻ nhỏ.

Ở nhóm 2-4 tuổi, do tốc độ đi bộ chưa phải thước đo phù hợp, các nhà nghiên cứu sử dụng thang đánh giá rộng hơn về vận động, gồm khả năng đứng, đi, chạy và nhảy. Trẻ được dùng Zanvastro ghi nhận cải thiện chức năng vận động, trong khi nhóm đối chứng suy giảm. 

Đối với trẻ dưới 2 tuổi, dữ liệu trực tiếp còn rất hạn chế do bệnh cực hiếm. FDA dựa thêm vào mô hình dược động học và dữ liệu an toàn của 4 trẻ trong nhóm tuổi này để hỗ trợ việc mở rộng chỉ định xuống trẻ nhỏ nhất. 

Bước ngoặt với căn bệnh trước đây chỉ có thể điều trị hỗ trợ

FDA gọi việc phê duyệt Zanvastro là một cột mốc đối với cộng đồng bệnh nhân Alexander, bởi lần đầu tiên người bệnh có một liệu pháp nhắm vào nguyên nhân sinh học nền tảng thay vì chỉ xử trí từng triệu chứng.

Tuy nhiên, đây không đồng nghĩa bệnh Alexander đã có thể được chữa khỏi. Dữ liệu hiện tại cho thấy Zanvastro có khả năng làm thay đổi diễn tiến bệnh và bảo tồn hoặc cải thiện một số chức năng vận động. Hiệu quả và an toàn lâu dài vẫn cần tiếp tục được theo dõi.

Các tác dụng phụ thường gặp gồm nôn ói, đau lưng, ho, đau đầu và hội chứng sau chọc dò thắt lưng. FDA cũng lưu ý đã ghi nhận viêm màng não vô khuẩn ở bệnh nhân điều trị bằng Zanvastro, do đó người bệnh cần được theo dõi và đánh giá nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ.

Zanvastro dự kiến có mặt tại Mỹ trong những tuần tới. Hiện thuốc mới được phê duyệt tại Mỹ; Ionis cho biết đối tác Recordati đang chuẩn bị hồ sơ đăng ký tại châu Âu và Nhật Bản, dự kiến trong năm 2027.

Việc một thuốc điều chỉnh tiến triển bệnh được phát triển thành công cho một bệnh chỉ gặp ở khoảng một vài người trên mỗi triệu dân cũng cho thấy những tiến bộ của liệu pháp nhắm RNA trong điều trị các bệnh thần kinh di truyền cực hiếm.