Chính phủ Hàn Quốc tước bỏ giải thưởng cao quý đối với tác giả “vụ gian lận thế kỷ” trong nghiên cứu tế bào gốc

1. Thành tựu vang dội về tế bào gốc phôi tự thân

Vào đầu những năm 2000, GS. Hwang Woo-suk, khi đó đang công tác tại Đại học Quốc gia Seoul, đã khiến cả thế giới kinh ngạc với những thành tựu trong lĩnh vực nhân bản vô tính và công nghệ tế bào gốc được đăng tải trên tạp chí khoa học Science. Năm 2004, ông và các cộng sự đã nhân bản thành công phôi người đầu tiên bằng kỹ thuật chuyển nhân tế bào sinh dưỡng (Somatic Cell Nuclear Transfer – SCNT), và phân lập thành công một dòng tế bào gốc phôi người (human Embryonic Stem Cells – hESCs) từ phôi chuyển nhân. Năm 2005, ông tiếp tục công bố nghiên cứu cho thấy nhóm của ông đã tạo ra được 11 dòng hESCs phù hợp cho từng bệnh nhân (hESCs tự thân cho bệnh nhân).

Tế bào gốc phôi (ESCs) là những tế bào được phân lập từ phôi nang (blastocyst) ở giai đoạn tiền làm tổ (thường là phôi 4 - 5 ngày tuổi). Chúng có khả năng biệt hóa thành mọi loại tế bào trong cơ thể trưởng thành, đồng thời tăng sinh vô hạn tạo ra nguồn nguyên liệu dồi dào cho nghiên cứu và điều trị. Tuy nhiên, việc ứng dụng ESCs vào điều trị gặp những thách thức lớn, như rào cản đạo đức do phương pháp thu nhận truyền thống cần phải phá hủy phôi, hay ESCs đồng loài biểu hiện kháng nguyên bạch cầu người (Human Leukocyte Antigen – HLA) từ người hiến nên gây phản ứng đào thải miễn dịch ở người nhận.

Nghiên cứu của GS. Hwang có giá trị khoa học rất lớn. Phôi dùng để thu hESCs không phải phôi tự nhiên, mà được tạo ra bằng phương pháp chuyển nhân: thu nhận trứng từ người hiến và loại bỏ nhân, sau đó cấy tế bào sinh dưỡng vào đó, tế bào chất của trứng sẽ tái lập trình nhân tế bào sinh dưỡng trở lại trạng thái tế bào gốc toàn năng, phát triển thành phôi. Với việc sử dụng tế bào sinh dưỡng từ bệnh nhân, hESCs thu được hoàn toàn phù hợp miễn dịch với bệnh nhân, đồng thời có thể biệt hóa thành tất cả các loại tế bào trong cơ thể, mở ra hy vọng chữa khỏi các căn bệnh nan y như Alzheimer, Parkinson, tiểu đường… Cũng trong năm 2005, ông tiếp tục gây tiếng vang khi tạp chí Nature công bố nghiên cứu của ông trong việc tạo ra Snuppy – chú chó nhân bản vô tính đầu tiên trên thế giới (phương pháp hoàn toàn tương tự, nhưng nhân bản chó khó hơn nhiều so với tạo cừu Dolly năm 1997, do trứng của chó có giai đoạn trưởng thành trong ống dẫn trứng nên khó nuôi cấy trong phòng thí nghiệm).

Giới khoa học lúc bấy giờ đánh giá ông là ứng cử viên sáng giá cho giải Nobel. Tại Hàn Quốc, ông được coi là niềm tự hào dân tộc, được chính phủ đầu tư hàng triệu USD cho nghiên cứu, và trao tặng Giải thưởng Nhà khoa học và kỹ thuật hàng đầu (the Top Scientist and Technologist Award) ngay lần đầu tiên tổ chức năm 2004.

2. Vạch trần những gian lận trong nghiên cứu khoa học

Tháng 11 năm 2005, GS. Gerald Schatten thuộc Đại học Pittsburgh (Mỹ), một cộng sự thân cận của Hwang, đã bất ngờ tuyên bố chấm dứt hợp tác, do có những cáo buộc về việc Hwang đã nói dối về nguồn gốc của trứng được sử dụng trong nghiên cứu. Tạp chí Nature tiết lộ rằng số lượng lớn trứng đến từ chính các nghiên cứu viên cấp dưới trong phòng thí nghiệm của ông – điều vi phạm nghiêm trọng quy chuẩn đạo đức vì sự bất bình đẳng và tiềm ẩn nguy cơ ép buộc. Hwang Woo-suk ban đầu phản đối nhưng sau đó phải thừa nhận và xin lỗi.

Nhưng bom tấn nhấn chìm danh dự của Hwang bùng nổ cuối tháng 12 năm 2005, khi hội đồng Đại học Quốc gia Seoul đã công bố kết quả điều tra trong đó: không có bất cứ dòng hESCs tự thân nào thực sự tồn tại, dữ liệu 2 bài báo hoàn toàn bị làm giả. Ngay sau đó, tạp chí Science đã chính thức rút bài (retracted) đối với cả 2 công bố này. Điểm sáng duy nhất là chú chó Snuppy được xác minh là sản phẩm nhân bản thật.

3. Hậu quả cay đắng

Ngay sau khi sự việc bị phanh phui, Hwang Woo-suk lập tức bị sa thải khỏi Đại học Quốc gia Seoul vào năm 2006. Chính phủ Hàn Quốc cũng tước bỏ tư cách “Nhà khoa học hàng đầu” và Huân chương Công trạng Khoa học Công nghệ của ông. Năm 2009, Toà án Trung tâm Seoul tuyên phạt ông án tù treo về tội vi phạm luật đạo đức sinh học và biển thủ công quỹ nghiên cứu. Mặc dù thân bại danh liệt ở quê nhà, ông vẫn tiếp tục hoạt động nhân bản vô tính động vật (nhân bản lợn, bò, chó cho các khách hàng giàu có) tại viện nghiên cứu tư nhân và chuyển sang làm việc tại UAE.

Về giải thưởng Nhà khoa học và kỹ thuật hàng đầu, được Tổng thống Hàn Quốc phê duyệt trao cho Hwang năm 2004, chính phủ đã nỗ lực thu hồi vào năm 2020, tuy nhiên Hwang nộp đơn kiện phản đối. Năm 2023, Tòa án tối cao đã tuyên bố hủy bỏ quyết định thu hồi giải thưởng do chính phủ chưa thực hiện đúng quy trình, không cho Hwang cơ hội giải trình trước khi đưa ra quyết định. Các thủ tục hành chính đã được bổ sung, và đến ngày 14/07/2026, Tổng thống Lee Jae Myung chính thức phê duyệt quyết định tước giải thưởng cao quý này của Hwang Woo-suk, khép lại vụ việc sau 22 năm.

Bê bối của Hwang Woo-suk không chỉ là bài học cho riêng Hàn Quốc, mà còn là lời cảnh báo sâu sắc cho cộng đồng khoa học toàn cầu về tầm quan trọng của tính trung thực và đạo đức trong nghiên cứu khoa học, cũng như tác hại của việc chạy theo thành tích.

Tài liệu tham khảo

1. Tin tức Korea JoongAng Daily https://www.koreajoongangdaily.com/korea/disgraced-stem-cell-researchers-presidential-award-revoked-over-fabricated-work/12774610

2. Resnik D. B., Shamoo A. E., and Krimsky S. (2006). Commentary: Fraudulent human embryonic stem cell research in South Korea: Lessons learned. Accountability in Research, 13(1), 101-109. https://doi.org/10.1080/08989620600634193

3. Hwang W. S., et al. (2004). RETRACTED: evidence of a pluripotent human embryonic stem cell line derived from a cloned blastocyst. Science, 303(5664), 1669-1674. https://doi.org/10.1126/science.1094515 (RETRACTED)

4. Hwang W. S., et al. (2005). RETRACTED: Patient-specific embryonic stem cells derived from human SCNT blastocysts. Science, 308(5729), 1777-1783. https://doi.org/10.1126/science.1112286 (RETRACTED)