1 trường hợp đạt tình trạng HIV thuyên giảm bền vững, có thể được công nhận chữa khỏi HIV nhờ ghép tế bào gốc
Tại hội nghị của Hiệp hội Nghiên cứu HIV Canada diễn ra trong các ngày 23-26/4/2026, các nhà khoa học đã báo cáo một trường hợp đạt tình trạng HIV thuyên giảm bền vững, và nếu tiếp tục duy trì tình trạng này thì sẽ được ghi nhận là bệnh nhân HIV tiếp theo được chữa khỏi nhờ ghép tế bào gốc.
Lần đầu tiên tại Canada, một trường hợp thuyên giảm HIV kéo dài sau khi cấy ghép tủy xương để điều trị ung thư, có thể được công nhận là trường hợp thứ 11 được chữa khỏi HIV bằng phương pháp này. Ca bệnh được các nhà nghiên cứu tại Mạng lưới Sức khỏe Đại học (University Health Network – UHN), Unity Health Toronto và Đại học Toronto phối hợp điều trị và theo dõi.
Người đàn ông Canada 62 tuổi, được chẩn đoán u lympho Burkitt giai đoạn IV năm 1999, đồng thời khi xét nghiệm HIV cũng được xác định dương tính. Ông được hóa trị liều cao ngay sau đó và liệu pháp kháng retrovirus từ năm 2000, nhờ đó tình trạng ung thư và HIV đều được thuyên giảm (liệu pháp kháng retrovirus cần duy trì suốt đời).
Tuy nhiên sau hai thập kỷ, ông được chẩn đoán mắc hội chứng loạn sản tủy (một hậu quả có thể của quá trình điều trị ung thư trước đó) và tiến triển thành bệnh bạch cầu cấp dòng tủy vào cuối năm 2020. Quá trình hóa trị gặp biến chứng do nhiễm trùng huyết và viêm phổi. Tháng 11/2021, người đàn ông này được ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại để điều trị ung thư máu. Các bác sỹ đã tìm người hiến phù hợp có hai bản sao của đột biến gen CCR5-D32 (đột biến hiếm gặp làm loại bỏ thụ thể CCR5 trên tế bào, đây là đích lây nhiễm chủ yếu của HIV nên những trường hợp này được coi là “miễn dịch tự nhiên” với virus HIV). Mặc dù đã dùng thuốc ức chế miễn dịch dự phòng, người đàn ông này vẫn mắc bệnh ghép chống chủ (graft-versus-host disease, GvHD) do các tế bào miễn dịch của người hiến tấn công vật chủ. Quá trình hồi phục của ông diễn biến phức tạp do giảm bạch cầu trung tính kèm sốt, tổn thương thận cấp tính, nhiều bệnh nhiễm trùng và gãy xương hông, nhưng bệnh bạch cầu đã thuyên giảm.
Tình trạng thuyên giảm HIV cũng được duy trì liên tục kể từ khi ghép tế bào gốc, thể hiện qua sự suy giảm liên tục của DNA HIV trong tế bào máu của bệnh nhân, không phân lập được virus HIV khả dụng từ tế bào CD4 của ông. Ông đã dừng điều trị kháng HIV vào tháng 07/2025, mặc dù vậy đến nay tải lượng virus không phát hiện được bằng các xét nghiệm có độ nhạy cao. Khi thực hiện phản ứng tế bào T đặc hiệu với HIV, mẫu của bệnh nhân cũng không phát hiện, cho thấy có thể không còn virus để kích hoạt hệ thống miễn dịch. Như vậy, ông đang trong giai đoạn “thuyên giảm bền vững”, và nếu tình trạng này được duy trì, ông có thể sẽ được xác nhận là khỏi bệnh, trở thành trường hợp tiếp theo được chữa khỏi HIV nhờ ghép tế bào gốc, với tên gọi “bệnh nhân Toronto”.
Những trường hợp đạt thuyên giảm HIV nhờ ghép tế bào gốc đang tăng, cho thấy việc chữa khỏi HIV là khả thi. Những trường hợp này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà nghiên cứu phát triển phương pháp điều trị hiệu quả, dễ tiếp cận, hoặc đạt được sự thuyên giảm lâu dài mà không cần điều trị bằng thuốc kháng retrovirus. Mặc dù vậy, cấy ghép tế bào gốc không phải là phương pháp điều trị HIV thường quy, do có rất nhiều yếu tố rủi ro và không được chỉ định với người nhiễm HIV không mắc ung thư giai đoạn cuối.
Những trường hợp được công nhận khỏi bệnh HIV nhờ ghép tế bào gốc
Trước đây, đã có 10 trường hợp được công nhận điều trị HIV thành công bằng ghép tế bào gốc, các bệnh nhân thường giấu tên nên được mã hóa theo nơi điều trị. Các các sỹ thường hướng đến tìm người hiến tế bào gốc mang đột biến CCR5-D32 đồng hợp (cả 2 bản sao của gen CCR5 đều mang đột biến D32) để có đề kháng tự nhiên với HIV. Tuy nhiên, một số trường hợp không tìm được người hiến như vậy nhưng bệnh nhân vẫn được xác định chữa khỏi HIV, như “bệnh nhân Berlin thứ hai” nhận tế bào từ người hiến đột biến CCR5-D32 dị hợp (chỉ mang đột biến ở 1 trong 2 bản sao của gen), “bệnh nhân New York” nhận tế bào từ người hiến không mang đột biến kết hợp cùng tế bào gốc máu cuống rốn có đột biến, hay “bệnh nhân Geneva” được ghép tế bào gốc không đột biến.
“Bệnh nhân Berlin”: Sau này ông đã công khai danh tính tên là Timothy Ray Brown, người Mỹ, sinh năm 1966, được xác định nhiễm HIV năm 1995 và bệnh bạch cầu cấp dòng tủy năm 2006. Ông được ghép tế bào gốc 2 lần vào năm 2007 và 2008 từ người hiến có đột biến CCR5-D32 đồng hợp, và được xác định chữa khỏi HIV. Ông mất năm 2020 do tái phát ung thư, không phải do HIV.
“Bệnh nhân London”: Sau này ông đã công khai danh tính tên là Adam Castillejo, người Anh – Venezuela, sinh năm 1979 hoặc 1980. Ông được chẩn đoán HIV vào năm 2003, cơ thể ông trở kháng lại HIV sau khi được ghép tủy xương từ người hiến mang đột biến CCR5-Δ32 đồng hợp để điều trị u lympho Hodgkin năm 2016.
“Bệnh nhân Düsseldorf”: Sau này ông đã công khai danh tính tên là Marc Franke, người Đức, sinh năm 1966 hoặc 1967. Ông được phát hiện nhiễm HIV năm 2008 và mắc bệnh bạch cầu năm 2011, sau đó được ghép tế bào gốc năm 2013 từ người hiến có đột biến CCR5-Δ32 đồng hợp. Sự thuyên giảm HIV của ông được báo cáo từ năm 2019, đến năm 2023 ông được công bố khỏi bệnh này.
“Bệnh nhân Thành phố Hy vọng (the City of Hope Patient)”: Sau này ông đã công khai danh tính tên là Paul Edmonds, đến từ California – Hoa Kỳ, là người lớn tuổi nhất đạt được sự thuyên giảm cả HIV và bệnh bạch cầu, cũng là người sống chung với HIV lâu nhất. Ông được chẩn đoán nhiễm HIV năm 1988 ở tuổi 33, sống chung với bệnh này đến năm 2018 thì được chẩn đoán bệnh bạch cầu cấp dòng tủy. Ông được ghép tế bào gốc năm 2019 từ người hiến có đột biến CCR5-Δ32 đồng hợp, ngừng điều trị HIV từ năm 2021 và được xác định khỏi bệnh.
“Bệnh nhân Pháp”: Người phụ nữ ở Marseille, được phát hiện mắc HIV năm 1999, đến năm 2020 thì được chẩn đoán bệnh bạch cầu cấp dòng tủy. Bà được ghép tế bào gốc từ người hiến có đột biến CCR5-Δ32 đồng hợp năm 2020, và ngừng dùng thuốc kháng virus HIV từ tháng 10/2023.
“Bệnh nhân New York”: Người phụ nữ đa sắc tộc mắc HIV và bệnh bạch cầu, năm 2017 được ghép tế bào gốc máu cuống rốn mang đột biến CCR5-Δ32 và tế bào gốc từ người hiến không mang đột biến. Đến 2020, cô đã không cần dùng thuốc kháng virus và đến năm 2022 được xác định khỏi bệnh.
“Bệnh nhân Chicago”: Tháng 03/2025, người đàn ông 67 tuổi đạt tình trạng thuyên giảm HIV bền vững sau khi ghép tế bào gốc từ người hiến có đột biến CCR5-Δ32 đồng hợp để điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy. Tình trạng thuyên giảm HIV đã được duy trì trong 4 năm tính đến ngày báo cáo ca bệnh.
“Bệnh nhân Geneva”: Ông được xác định nhiễm HIV năm 1990, đến 2018 thì được chẩn đoán sarcoma tủy xương. Ông được ghép tế bào gốc tháng 07/2018, đáng chú ý là người hiến không mang đột biến CCR5-Δ32. Tháng 09/2024, ông được công bố được chữa khỏi HIV, là trường hợp đầu tiên đạt tình trạng này mà nhận tế bào gốc không mang đột biến kháng HIV tự nhiên (CCR5-Δ32).
“Bệnh nhân Berlin thứ hai”: Được xác định nhiễm HIV năm 2010 và mắc bệnh bạch cầu năm 2015. Ông được ghép tế bào gốc từ người hiến mang đột biến CCR5-Δ32 dị hợp năm 2015, và dừng thuốc kháng virus từ năm 2018. Trường hợp này được báo cáo lần đầu vào tháng 09/2024 ghi nhận thuyên giảm HIV kéo dài, và đến tháng 10/2025, ông được công bố khỏi bệnh (https://ysinhtebao.com/benh-ly-khac/truong-hop-tiep-theo-day-lui-hiv-sau-ghep-te-bao-goc-te-bao-nk-co-the-dong-vai-tro-then-chot).
“Bệnh nhân Oslo”: Bệnh nhân nam được chẩn đoán HIV năm 2006 (44 tuổi), đến tháng 01/2018 phát hiện thêm hội chứng loạn sản tủy. Năm 2020, ông được ghép tế bào gốc từ anh trai ruột có đột biến CCR5-Δ32 đồng hợp, và sau 4 năm thì xác định thuyên giảm HIV kéo dài. Trường hợp của ông được công bố lần đầu năm 2025 và mới đăng tải trên tạp chí Nature Microbiology tháng 03/2026 (https://ysinhtebao.com/benh-ly-khac/benh-nhan-oslo-truong-hop-tiep-theo-duoc-chua-khoi-hiv-nho-ghep-te-bao-goc).
Nguồn thông tin:
- Thông cáo báo chí của Mạng lưới Y tế Đại học Canada https://www.uhn.ca/corporate/News/PressReleases/Pages/hiv-remission-bone-marrow-transplant.aspx
- Trang tin tức Đại học Toronto https://www.utoronto.ca/news/toronto-team-leads-first-canada-case-sustained-hiv-remission
