Tại sao bệnh nhân hay bỏ thuốc – Bác sĩ có thể làm gì giúp tăng tuân thủ ? - Kỹ năng mềm

Không tuân thủ điều trị thuốc là một thách thức mang tính toàn cầu với những tác động sâu rộng đối với kết quả sức khỏe của BN và hệ thống y tế. Các nghiên cứu cho thấy có tới 50% BN ngừng điều trị tăng huyết áp trong vòng năm đầu tiên. Mức độ tuân thủ điều trị thuốc statin là 78% sau 1 năm, sẽ giảm xuống còn 44% sau 3 năm. Nguyên nhân rất phức tạp, có thể do các yếu tố liên quan đến BN như thiếu hiểu biết về bệnh hoặc các tác dụng phụ gây khó chịu, thì những rào cản mang tính hệ thống trong chăm sóc y tế và giao tiếp giữa bác sĩ với BN cũng góp phần làm giảm tuân thủ điều trị.

Năm gợi ý dưới đây có thể giúp cải thiện mức độ tuân thủ và hỗ trợ kết quả điều trị lâu dài tốt hơn.

1. Đơn giản hóa điều trị

• Sự phức tạp của phác đồ dùng thuốc là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến không tuân thủ điều trị. Số lượng thuốc và số lần dùng thuốc càng nhiều thì nguy cơ quên liều, dùng sai thuốc hoặc tự ý ngừng thuốc càng cao. Các nghiên cứu cho thấy ngay cả những biện pháp đơn giản như dùng thuốc một lần mỗi ngày hoặc sử dụng viên phối hợp liều cố định thay cho nhiều thuốc riêng lẻ cũng giúp cải thiện đáng kể mức độ tuân thủ.

• Bác sĩ nên thường xuyên rà soát kế hoạch điều trị để xác định liệu tất cả các thuốc còn cần thiết hay không, liệu có thể đơn giản hóa phác đồ mà vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị hay không, và liệu các hoạt chất có thể phối hợp hiệu quả với nhau hay không. Lưu ý là kế hoạch điều trị được xây dựng rõ ràng không chỉ giúp BN dễ tuân thủ trong cuộc sống hằng ngày mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm sai sót và đảm bảo thành công điều trị lâu dài.

2. Cùng BN quyết định kế hoạch điều trị

• Mức độ tuân thủ sẽ được cải thiện khi BN chấp nhận, hiểu và đồng thuận với kế hoạch điều trị. Các nghiên cứu cho thấy tuân thủ điều trị cao hơn rõ rệt khi BN được tham gia tích cực vào quá trình ra quyết định. Vì vậy, mô hình ra quyết định chung không chỉ là một lý tưởng trong giao tiếp mà còn là một phương pháp hiệu quả, có cơ sở bằng chứng để cải thiện tuân thủ điều trị.

• Bác sĩ nên giải thích rõ ràng các lựa chọn điều trị, lợi ích kỳ vọng và các tác dụng không mong muốn tiềm tàng bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Đồng thời, cần xem xét sở thích, thói quen sinh hoạt và các yếu tố lối sống của BN. Việc ra quyết định chung đặc biệt quan trọng trong các bệnh mạn tính có nhiều lựa chọn điều trị.

3. Chủ động xử trí tác dụng phụ

• Tác dụng phụ là một trong những lý do phổ biến nhất khiến BN tự ý ngừng điều trị mà không trao đổi với bác sĩ. Việc trao đổi sớm và chủ động về các tác dụng không mong muốn có thể giúp BN chuẩn bị tâm lý và nhận biết trước các vấn đề có thể xảy ra.

• Giao tiếp cởi mở giúp xây dựng kỳ vọng thực tế và khuyến khích BN báo cáo sớm các khó khăn của họ. Điều này tạo dựng niềm tin và giúp quá trình điều trị dễ quản lý hơn. Nếu xuất hiện tác dụng phụ, có thể điều chỉnh điều trị sớm hoặc cân nhắc các lựa chọn thay thế.

4. Hỗ trợ BN trong sinh hoạt hằng ngày

• Tuân thủ điều trị lâu dài thường suy giảm không chỉ do việc điều trị mà còn do những khó khăn trong cuộc sống hằng ngày. Quên liều, lịch sinh hoạt không rõ ràng và các rào cản trong tổ chức cuộc sống có thể khiến thuốc được dùng không đều hoặc hoàn toàn bị bỏ quên. Các dịch vụ hỗ trợ có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong những tình huống này. Các nghiên cứu cho thấy các công cụ kỹ thuật số, ứng dụng điện thoại và các hệ thống nhắc nhở đơn giản có thể cải thiện đáng kể tuân thủ điều trị.

• Tuy nhiên, phương pháp hiệu quả nhất phụ thuộc vào từng BN cụ thể. Người trẻ thường hưởng lợi từ các ứng dụng kỹ thuật số, trong khi người cao tuổi có thể thấy các công cụ truyền thống như lịch dùng thuốc rõ ràng hoặc hộp chia thuốc tiện ích hơn.

5. Đảm bảo tính liên tục trong theo dõi điều trị

• Tuân thủ điều trị không phải là điều đạt được một lần rồi duy trì mãi mãi. Đây là một quá trình động cần được hỗ trợ liên tục. Các buổi tái khám định kỳ và có cấu trúc giúp duy trì tuân thủ lâu dài bằng cách phát hiện sớm vấn đề, điều chỉnh điều trị khi cần và duy trì động lực cho BN.

• Việc xác định rõ khoảng thời gian tái khám và cùng thiết lập mục tiêu điều trị cũng rất quan trọng. Sự tham gia của dược sĩ và điều dưỡng có thể góp phần tối ưu hóa chăm sóc BN