Những mảnh ghép của một cuộc đời
Có những điều trong nghề y, đặc biệt là khi đối diện với ung thư, người ta chỉ thực sự "thấm" khi đã đi cùng bệnh nhân qua đủ những thăng trầm. Đó là khi nhận ra rằng: Chẳng có ranh giới nào thực sự tồn tại giữa chăm sóc giảm nhẹ và điều trị ung thư. Người ta thường ngỡ rằng chúng là hai đường thẳng song song, nhưng kỳ thực, chúng luôn đan quyện vào nhau, ẩn sâu trong từng cái nắm tay, từng câu hỏi thăm và từng quyết định cân não của bác sĩ.
Nếu bác sĩ ung thư chỉ mải mê với những phác đồ hóa chất, những tia xạ hay thuốc nhắm đích mà quên đi chăm sóc giảm nhẹ, thậm chí chỉ là một lời hỏi thăm, họ có thể chữa lành được "căn bệnh" trên phim chụp, nhưng sẽ bỏ qua, hay để sót lại những nỗi đau vô hình: một giấc ngủ chập chờn, một cơn đau âm ỉ, hay nỗi sợ hãi cứ vây lấy bệnh nhân khi màn đêm buông xuống. Điều trị khi ấy, dù đúng về kỹ thuật, đúng phác đồ, nhưng lại thiếu mất sự trọn vẹn.
Ở chiều ngược lại, nếu bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ không thấu hiểu hành trình gian nan của người bệnh trước đó- những lần thuốc vào cơ thể gây mệt mỏi thế nào, những hy vọng rồi hụt hẫng ra sao - thì khó lòng chạm được vào trái tim họ. Bởi nếu không hiểu những “Nghìn lẻ một đêm Ca (K)” của người bệnh, làm sao có thể đồng hành sâu sắc với họ đây?
Chúng ta không làm thay việc của nhau, chúng ta chỉ cùng nhau nhìn đời trọn vẹn hơn
Như nhiều người đã biết, bác sĩ điều trị ung thư cần thực hành chăm sóc giảm nhẹ ngay từ ngày đầu tiên, chứ không phải đợi đến khi "hết cách" rồi mới “kính chuyển”.
Một cơ thể bớt đau, một tâm hồn an yên sẽ là bệ đỡ vững chãi nhất cho mọi liệu pháp y khoa. Lúc ấy, chất lượng sống không còn là điều gì xa xỉ, mà là mục tiêu tối thượng. Người bệnh không chỉ được kéo dài sự sống, mà họ được sống những ngày tháng một cách tử tế.
Ngược lại, bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ cũng cần hiểu thêm những tiến bộ của y học hiện đại. Giữa ranh giới mong manh của "còn hy vọng" và "cần buông tay", có những khoảnh khắc mà y học tạo nên những cú lật ngược thế cờ kỳ diệu. Quyết định "đi tiếp hay dừng lại" không thể dựa trên những con số khô khan, mà phải dựa trên sự thấu cảm - là ánh mắt đượm buồn của họ hôm nay, là bữa cơm vơi dần, hay cách họ nắm lấy tay người thân yếu ớt hơn mọi ngày.
Đó là lý do chúng ta cần những cuộc trao đổi đa ngành - không chỉ giữa các bác sĩ, mà còn là sự hiện diện của điều dưỡng, chuyên viên phục hồi chức năng, dinh dưỡng, tâm lý và quan trọng nhất: gia đình của người bệnh. Mỗi người nhìn bệnh nhân theo một góc khác nhau và đang giữ một mảnh ghép. Chỉ khi ghép chúng lại, bức tranh về một con người - chứ không phải một "ca bệnh" - mới được hiện lên rõ nét.
Một quyết định đúng đắn nhất, đôi khi không phải là phương pháp mạnh nhất, mà là phương pháp phù hợp nhất với ước nguyện và thực tế cuộc sống của người bệnh.
Điều khó khăn nhất trong điều trị ung thư không phải là chọn loại thuốc nào, mà là chọn đúng thời điểm để tiến lên, dừng lại, hay rẽ hướng. Bác sĩ không thể và không nên đứng lẻ loi. Bởi suy cho cùng, người bệnh không sống trong các chuyên khoa y tế, họ sống trong một hành trình đầy ắp hy vọng, khổ đau và cả những khoảnh khắc đời thường.
Nhiệm vụ của chúng ta, sau tất cả, không chỉ là trị lành bệnh. Nhiệm vụ cao cả nhất là được làm người đồng hành. Và để đồng hành trọn vẹn hơn, đôi khi chúng ta chỉ cần làm một việc đơn giản: hãy nhìn sang những người đồng nghiệp cạnh mình và thấu hiểu công việc của họ.
Vì chúng ta đang cùng nắm giữ một cuộc đời.
TS.BS Phạm Nguyên Quý
Trưởng khoa Ung thư Nội khoa, Bệnh viện Trung ương Kyoto Miniren
NCV lâm sàng Đại học Kyoto
Đồng sáng lập Y học cộng đồng
BS tư vấn/cố vấn tại Bernard Healthcare
