“Nghìn lẻ một đêm Ca” trong phòng khám ung thư

Trong những ngày Trung Đông lại chìm trong khói lửa, tôi chợt nhớ đến những câu chuyện cổ xưa của Nghìn lẻ một đêm – nơi giữa bạo tàn, con người vẫn cứu nhau bằng lời kể và tình người. Tôi chỉ biết hy vọng rằng, tình thương vẫn còn đủ mạnh để xoa dịu khổ đau, dù là ở chiến trường xa xôi hay trong căn phòng nhỏ điều trị ung thư.

Trong văn học, người ta vẫn nhắc đến “Nghìn lẻ một đêm” như một kho tàng huyền diệu của phương Đông, nơi nàng Shahrazad kể chuyện mỗi đêm để giữ cho mình và những người phụ nữ khác được sống – bằng chính sức mạnh của ngôn từ, của niềm tin và lòng nhân hậu. Còn trong y học, đặc biệt ở phòng khám ung thư, tôi thường nghĩ chúng tôi – những bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ– cũng đang kể những “nghìn lẻ một đêm” của riêng mình.

Mỗi lần bệnh nhân bước vào phòng, là một câu chuyện mới. Có người vừa trải qua cơn buồn nôn sau hoá trị, có người lo lắng vì kết quả xét nghiệm, có người run run cầm phim CT, mong nghe được một lời trấn an. Nhưng cũng có những người vào với nụ cười sáng bừng: “Bác sĩ ơi, lần này tôi khoẻ lắm!” hay “Con tôi sắp đám cưới rồi!”.

Những giây phút ấy, dù vui hay buồn, đều là mảnh ghép trong hành trình bền bỉ giữa bác sĩ và bệnh nhân – nơi niềm tin không thể được xây dựng bằng một lần gặp gỡ, hay qua lời dặn dò ngắn ngủi, mà bằng rất nhiều lần tái khám, lắng nghe và sẻ chia.

Tôi luôn nhớ cảm giác của lần đầu gặp một bệnh nhân mới chẩn đoán ung thư. Đằng sau vẻ bình tĩnh thường là đôi mắt phảng phất sợ hãi, là những câu hỏi còn chưa dám cất lên: “Liệu tôi còn bao lâu?”, “Tôi có vượt qua nổi không?”. Khi ấy, thứ mà họ cần trước tiên không phải là phác đồ, mà là một bàn tay, một ánh nhìn, một lời hứa: “chúng ta sẽ cùng đi đến chặng tiếp theo”.

Và rồi mỗi cuộc hẹn trở thành một “đêm” trong câu chuyện dài. Tôi kể cho họ nghe về những người từng vượt qua, những liệu pháp mới, những hy vọng không chỉ nằm ở thuốc mà còn ở chính tinh thần sống. Họ cũng kể cho tôi nghe về con cháu, về khu vườn nhỏ sau nhà, hay món ăn họ đã bắt đầu thấy ngon trở lại.

Đó là sự trao đổi không bằng ngôn ngữ y khoa, mà bằng ngôn ngữ nhân văn, là câu chuyện của những con người.

Giống như nàng Shahrazad đã kể chuyện cho nhà vua mỗi đêm để giúp ông tìm lại lòng nhân với người đời, bác sĩ đôi khi cũng giúp bệnh nhân tin trở lại – tin rằng nỗi đau có thể được giảm nhẹ, biến đổi thành sức mạnh, và rằng phía sau kết quả xét nghiệm kia vẫn còn những ngày đáng sống.

Trong guồng máy của bệnh viện, đôi khi chúng ta dễ quên đi sự kết nối ấy. Một cuộc khám kết thúc, bệnh án được đóng lại, và ta chuyển sang bệnh nhân kế tiếp. Nhưng thực ra, mỗi lần hẹn tái khám (với cùng bác sĩ) chính là dấu chấm lửng của một chương truyện chưa khép. “Lần tới mình sẽ nói tiếp nhé!”, “Cứ bình tĩnh, ta còn nhiều điều tốt đẹp phía trước.” – những lời đơn giản, nhưng lại gieo vào lòng bệnh nhân một niềm hy vọng dịu dàng, đủ để họ bước tiếp đến “đêm” sau của hành trình điều trị.

Có lẽ vì thế mà tôi gọi những lần gặp gỡ ấy là “Nghìn lẻ một đêm Ca (K)” – chuỗi những cuộc đối thoại dài bất tận giữa bác sĩ và bệnh nhân ung thư, nơi mỗi lần gặp không chỉ để kê toa hay giải thích kết quả, mà là để nối dài sinh lực con người bằng sự yêu thương.

Bởi trong điều trị ung thư, thuốc men và kỹ thuật chỉ là một nửa của phép màu. Nửa còn lại nằm ở niềm tin – thứ được gầy dựng từ vô số mảnh chuyện nhỏ, từ từng ánh nhìn và từng cuộc hẹn “lần sau”.

Cũng như Shahrazad đã cứu vương quốc khỏi bóng tối bằng những câu chuyện không kết thúc, chúng ta, những người làm ngành y, mỗi ngày cũng đang thắp lên ngọn sáng hy vọng – bằng chính những câu chuyện lưng chừng chưa hết.

Bác sĩ có khi kể chuyện để đánh lạc hướng nỗi sợ chết, có khi kể chuyện để giúp bệnh nhân tin rằng “sự sống vẫn đang tiếp diễn” – cho đến lần hẹn tiếp theo, cho đến “đêm” mới của hành trình dài mang tên HY VỌNG.

Trong phòng khám nhỏ của tôi, nơi những “cuộc chiến” thầm lặng vẫn diễn ra mỗi ngày, những câu chuyện giữa bác sĩ và bệnh nhân cũng mang tinh thần ấy: kể chuyện để giữ lấy niềm tin, và sống tiếp qua từng “đêm” hy vọng.

TS.BS Phạm Nguyên Quý

Trưởng khoa Ung thư Nội khoa, Bệnh viện Trung ương Kyoto Miniren

NCV lâm sàng Đại học Kyoto

Đồng sáng lập Y học cộng đồng

BS tư vấn/cố vấn tại Bernard Healthcare