Lịch sử hơn 120 năm của Đại học Y Hà Nội - Từ trường Y Đông Dương đến cái nôi của nền y học hiện đại Việt Nam

Nhắc đến lịch sử đào tạo y khoa Việt Nam, không thể không nhắc đến Trường Đại học Y Hà Nội. Được thành lập năm 1902, đây là cơ sở đào tạo y khoa hiện đại đầu tiên của Việt Nam và cũng là cái nôi của nhiều chuyên ngành y học, nhiều thế hệ bác sĩ, giáo sư và nhà khoa học đã góp phần xây dựng nền y học nước nhà.

Hơn 120 năm phát triển, Đại học Y Hà Nội
không chỉ chứng kiến những biến động lớn của lịch sử dân tộc mà còn trực tiếp đồng hành cùng đất nước qua các thời kỳ thuộc địa, đấu tranh giành độc lập, chiến tranh, thống nhất và hội nhập quốc tế. Mỗi giai đoạn đều để lại những dấu mốc quan trọng, góp phần hình thành vị thế của ngôi trường được xem là biểu tượng của giáo dục y khoa Việt Nam.

Từ Trường Y Đông Dương đến Đại học Y Hà Nội

Ngày 08/01/1902, Trường Y Đông Dương được thành lập. Đây là cơ sở đào tạo y khoa theo mô hình phương Tây đầu tiên tại Việt Nam và Đông Dương.

Sự ra đời của nhà trường đánh dấu bước chuyển quan trọng trong đào tạo nhân lực y tế, từ hình thức truyền nghề sang đào tạo bài bản, có chương trình học, bệnh viện thực hành và đội ngũ giảng viên chuyên môn.

Theo tư liệu của Trường Đại học Y Hà Nội, mục tiêu xuyên suốt của nhà trường trong hơn một thế kỷ qua là đào tạo nguồn nhân lực y tế phục vụ sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Chính sự kiên định với sứ mệnh đó đã giúp trường luôn giữ vai trò tiên phong trong hệ thống
giáo dục y khoa Việt Nam.

Người đặt nền móng cho ngôi trường y đầu tiên của Việt Nam

Lịch sử Đại học Y Hà Nội gắn liền với tên tuổi của bác sĩ Alexandre Yersin, người được xem là nhà sáng lập của trường.

Alexandre Yersin và khát vọng xây dựng một trường y hiện đại

Năm 1902, Alexandre Yersin được giao trọng
trách tổ chức và điều hành Trường Y Đông Dương.

Trong thời gian hơn hai năm giữ cương vị lãnh đạo (1902-1904), ông theo đuổi mục tiêu xây dựng một trường y chính quy có quy chế tương tự Đại học Y Paris.

Đây là một nhiệm vụ không hề đơn giản trong bối cảnh trình độ văn hóa của học viên còn hạn chế, cơ sở vật chất thiếu thốn và mô hình đào tạo bác sĩ hiện đại gần như chưa tồn tại tại Đông Dương.

Để giải quyết khó khăn, Yersin đã tổ chức bổ
túc văn hóa cho học viên trước khi đào tạo chuyên môn, từng bước nâng chương trình từ đào tạo y tá lên đào tạo y sĩ, tạo tiền đề cho việc phát triển thành trường đại học sau này.

Một dấu ấn quan trọng khác là việc xây dựng cơ sở đào tạo tại phố Bobillot (nay là phố Lê Thánh Tông) và bệnh viện thực hành tại phố Lò Đúc. Đây là mô hình kết hợp giữa giảng đường và bệnh viện thực hành - phương thức đào tạo vẫn được các trường y áp dụng cho đến ngày nay.

Dù chỉ giữ chức vụ trong thời gian ngắn, Alexandre Yersin đã đặt những viên gạch đầu tiên cho sự phát triển của nền giáo dục y khoa hiện đại tại Việt Nam.

Giai đoạn 1904-1945: Hình thành nền đào tạo đại học y khoa

Sau Alexandre Yersin, các thế hệ lãnh đạo tiếp tục hoàn thiện mô hình đào tạo.

Trong gần bốn thập kỷ tiếp theo, Trường Y Đông Dương liên tục mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng giảng dạy.

Từ đào tạo y sĩ đến đào tạo bác sĩ đại học

Dưới thời các hiệu trưởng Cognaq, Degocre, Leroy des Barres và Henry Galliard, chương trình đào tạo từng bước được nâng cấp.

Nhà trường không chỉ đào tạo y sĩ Đông Dương mà còn mở hệ đào tạo đại học dành cho học viên có trình độ tú tài. Sinh viên được học các môn khoa học cơ bản trước khi bước vào chương trình y khoa chuyên sâu.

Một cột mốc đặc biệt là dưới thời Giáo sư Henry Galliard, trường chính thức được nâng lên thành đại học và có quyền tổ chức bảo vệ luận án tiến sĩ ngay tại Việt Nam.

Đây là bước phát triển mang tính lịch sử, đưa Trường Y Đông Dương trở thành cơ sở đào tạo y khoa có trình độ cao nhất Đông Dương lúc bấy giờ.

Nơi khởi đầu của nhiều tên tuổi lớn

Chính trong giai đoạn này, nhiều bác sĩ trẻ đã được đào tạo và sau đó trở thành những người đặt nền móng cho các chuyên ngành y học hiện đại Việt Nam, trong số đó có Giáo sư Hồ Đắc Di, Giáo sư Tôn Thất Tùng, Giáo sư Đặng Văn Ngữ...

Những tên tuổi này không chỉ làm rạng danh Đại học Y Hà Nội mà còn ghi dấu trong lịch sử y học thế giới.

Giai đoạn 1945 - 1954: Giữ ngọn lửa đào tạo giữa khói lửa chiến tranh

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhà trường bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới.

Trong điều kiện đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, công tác đào tạo gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, Trường Đại học Y Hà Nội vẫn duy trì hoạt động giảng dạy và đào tạo bác sĩ phục vụ tiền tuyến.

Giáo sư Hồ Đắc Di - Người giữ vững mái trường Y

Theo tư liệu của trường, Giáo sư Hồ Đắc Di là giáo sư người Việt đầu tiên giữ cương vị hiệu trưởng sau khi đất nước giành độc lập.

Ông cùng tập thể giảng viên duy trì hoạt động đào tạo trong hoàn cảnh chiến tranh, đồng thời trực tiếp tham gia xây dựng nền y học cách mạng.

Dưới sự lãnh đạo của ông, nhiều thế hệ bác sĩ được đào tạo để phục vụ chiến trường và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Đây cũng là thời kỳ hình thành truyền thống gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng - giá trị vẫn được Đại học Y Hà Nội gìn giữ đến ngày nay.

Giai đoạn 1955 - 1975: Xây dựng nền y học hiện đại Việt Nam

Sau khi miền Bắc được giải phóng, Trường Đại học Y Hà Nội bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ.

Nhà trường tập trung khôi phục cơ sở vật chất, củng cố đội ngũ giảng viên và mở rộng chương trình đào tạo.

Nhiều bộ môn mới được thành lập, nhiều chuyên ngành y học hiện đại được hình thành, từ y học cơ sở, ngoại khoa, nội khoa đến y học dự phòng.

Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, dù điều kiện vô cùng khó khăn, hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học vẫn được duy trì.

Nhiều giảng viên và sinh viên vừa học tập, vừa trực tiếp tham gia điều trị thương bệnh binh, nghiên cứu các giải pháp y học phục vụ chiến trường.

Giai đoạn 1975 - 2002: Khẳng định vị thế trường trọng điểm quốc gia

Sau ngày đất nước thống nhất, Đại học Y Hà Nội bước vào thời kỳ phát triển toàn diện. Nhà trường mở rộng quy mô đào tạo, phát triển mạnh đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học.

Đây cũng là giai đoạn nhiều khoa, bộ môn, trung tâm nghiên cứu được thành lập; hợp tác quốc tế được mở rộng và cơ sở vật chất từng bước được đầu tư.

Nhiều thế hệ hiệu trưởng như Giáo sư Nguyễn Trinh Cơ, Giáo sư Nguyễn Năng An, Giáo sư Hoàng Đình Cầu, Giáo sư Nguyễn Thụ và Giáo sư Tôn Thất Bách đã góp phần quan trọng vào việc đổi mới chương trình đào tạo, xây dựng mục tiêu đào tạo bác sĩ theo nhu cầu thực tiễn và phát triển đào tạo sau đại học.

Đặc biệt, giai đoạn Giáo sư Tôn Thất Bách làm Hiệu trưởng ghi dấu nhiều bước tiến quan trọng như triển khai phương pháp dạy - học tích cực, phát triển hệ thống thực địa, mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng các phòng thí nghiệm hiện đại.

Từ năm 2003 đến nay: Hội nhập quốc tế và đổi mới toàn diện

Bước sang thế kỷ XXI, Trường Đại học Y Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò là trường đại học trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực khoa học sức khỏe.

Các thế hệ hiệu trưởng như Giáo sư Nguyễn Lân Việt, Giáo sư Nguyễn Đức Hinh, Giáo sư Tạ Thành Văn và Giáo sư Nguyễn Hữu Tú tiếp tục thúc đẩy đổi mới chương trình đào tạo theo chuẩn năng lực, phát triển nghiên cứu khoa học, đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm và mở rộng hợp tác quốc tế.

Một dấu mốc nổi bật trong giai đoạn này là sự phát triển của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, trở thành cơ sở thực hành, nghiên cứu và khám chữa bệnh quan trọng của nhà trường.

Song song với đó, trường đẩy mạnh đào tạo sau đại học, đào tạo liên tục cho cán bộ y tế và từng bước thực hiện tự chủ đại học, hướng tới chuẩn mực của các trường y hàng đầu trong khu vực.

Hơn 120 năm gìn giữ sứ mệnh đào tạo người thầy thuốc

Điểm chung xuyên suốt lịch sử của Đại học Y Hà Nội là sự gắn bó với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Qua mỗi giai đoạn phát triển, nhà trường không chỉ đào tạo bác sĩ mà còn là nơi khai sinh nhiều chuyên ngành y học, nhiều công trình nghiên cứu và nhiều thế hệ nhà khoa học có ảnh hưởng sâu rộng đối với nền y học Việt Nam.

Từ ngôi trường Y Đông Dương đầu tiên đến trường đại học trọng điểm quốc gia ngày nay, Đại học Y Hà Nội vẫn kiên định với sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực y tế chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng.

Hơn 120 năm lịch sử không chỉ là chặng đường phát triển của một trường đại học, mà còn là hành trình đồng hành cùng sự trưởng thành của nền y học hiện đại Việt Nam.