Từ 15/5/2026, nhà thuốc và phòng khám tư nhân cần chuẩn bị gì để không “vướng phạt” và vẫn phục vụ người bệnh tốt hơn?

Từ 15/5/2026, Nghị định 90/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, siết mạnh 2 đầu: bán thuốc kê đơn và kê đơn/ghi đơn. Đây không chỉ là câu chuyện “tăng mức phạt”, mà là đổi luật chơi giữa bệnh nhân – nhà thuốc – phòng khám – bệnh viện.

Mục tiêu đúng: giảm lạm dụng thuốc (đặc biệt kháng sinh), tăng an toàn người bệnh. Nhưng nếu chuẩn bị kém, hệ quả sẽ là: xung đột ở quầy thuốc, tăng quá tải phòng khám, phát sinh “đơn hộ/đơn giả” và thị trường lách luật.

1. Những “điểm chạm” quan trọng nhất mọi cơ sở phải biết

Nhà thuốc

• Bán thuốc kê đơn khi không có đơn: phạt 10–20 triệu đồng (cá nhân; tổ chức gấp đôi).

• Người trực tiếp bán lẻ thuốc không có bằng cấp chuyên môn: phạt 1–3 triệu

• Người phụ trách chuyên môn vắng mặt (không ủy quyền đúng quy định): phạt 3–5 triệu.

• Không có CNTT/Internet + không quản lý mua–bán bằng phần mềm/không đảm bảo truy xuất & liên thông dữ liệu dược: phạt 3–5 triệu.

• Bán thuốc qua TMĐT nhưng không tư vấn trực tuyến/không công khai đủ giấy tờ: phạt 5–10 triệu; bán thuốc kê đơn/thuốc kiểm soát đặc biệt qua TMĐT có thể bị phạt 10–20 triệu (trừ trường hợp cách ly y tế khi dịch nhóm A theo bài tổng hợp).

Phòng khám/bác sĩ kê đơn

• Kê đơn không phù hợp chẩn đoán/tình trạng bệnh, kê sản phẩm không được kê đơn, hoặc kê không phù hợp hướng dẫn/phác đồ: phạt 10–20 triệu và có thể bị tước quyền sử dụng CCHN 1–3 tháng theo quy định trích dẫn trong văn bản.

• Không ghi đầy đủ, rõ ràng thông tin thuốc trong đơn/hồ sơ (tên thuốc, hàm lượng, liều, cách dùng, thời gian): phạt 1–2 triệu.

• Lộ trình kê đơn điện tử: bệnh viện trước 01/10/2025, cơ sở khác trước 01/01/2026 (tức là phòng khám tư nhân về nguyên tắc đã phải sẵn sàng).

2. Checklist cho NHÀ THUỐC

10 việc làm ngay, càng sớm càng ít “sốc”

A. Chuẩn hóa “điểm chốt” bán thuốc kê đơn

1. Bộ SOP (Quy trình vận hành chuẩn) từ chối bán thuốc kê đơn khi không có đơn: câu nói mẫu, cách giải thích, cách hướng dẫn người bệnh đi khám (tránh xung đột).

2. Treo bảng thông báo ngắn: “Thuốc kê đơn phải có đơn từ 15/5 – vì an toàn người bệnh” (đừng treo kiểu đe dọa).

B. Chuẩn hóa nhân sự & trách nhiệm chuyên môn

1. Rà lại: ai được phép đứng quầy, ai đủ điều kiện. Tránh rủi ro “bán lẻ không bằng cấp” (1–3 triệu).

2. Rà lịch trực để người phụ trách chuyên môn không vắng mặt, hoặc ủy quyền đúng (3–5 triệu).

C. Chuẩn hóa CNTT – truy xuất – liên thông

1. Bắt buộc có Internet + phần mềm quản lý bán hàng; lưu vết đơn/thuốc; đảm bảo truy xuất & trích xuất dữ liệu khi bị kiểm tra.

2. Thiết lập lưu trữ: ảnh đơn/ID đơn/QR (nếu có), tối thiểu giữ được để chứng minh “có đơn”.

D. Giảm “điểm nóng” gây phạt và gây mất uy tín

1. Rà soát nhóm hay bị yêu cầu: kháng sinh, corticoid, giảm đau mạnh…; dán nhãn “thuốc kê đơn” rõ để nhân viên không bán nhầm.

2. Với trường hợp thay thế thuốc trong đơn: chỉ làm khi đúng quy định và cần có cơ chế hỏi/được đồng ý (bài tổng hợp báo chí nhắc phạt 3–5 triệu nếu thay khi chưa đồng ý).

3. Chuẩn bị kịch bản cho “khách quen”: tái mua thuốc bệnh mạn → hướng dẫn tái khám/đơn điện tử để không tạo xung đột.

4. Nếu có bán online: rà lại đúng mô hình TMĐT, tư vấn trực tuyến, công khai giấy tờ đúng yêu cầu (tránh nhóm phạt 5–10 triệu).

3. Checklist cho phòng khám tư nhân

10 việc để vừa đúng luật vừa tăng uy tín

A. Kê đơn “đúng – rõ – kiểm chứng được”

1. Chuẩn hóa mẫu kê đơn: tên thuốc – hàm lượng – liều – cách dùng – thời gian dùng phải rõ (tránh nhóm phạt 1–2 triệu).

2. Dùng phác đồ/hướng dẫn làm “xương sống” để tránh rủi ro kê đơn không phù hợp (10–20 triệu).

B. Đơn điện tử là “đường sống”, không phải lựa chọn

1. Nếu chưa có: triển khai ngay kê đơn điện tử + ký số + xuất QR/ID đơn (đã có lộ trình bắt buộc).

2. Thiết kế quy trình: bệnh mạn ổn định → hẹn tái khám theo lịch + cấp đơn định kỳ đúng quy định (giảm người bệnh phải “chạy đơn”).

C. Giảm xung đột “nhà thuốc từ chối bán”

1. In/nhắn cho người bệnh một tờ hướng dẫn 1 trang: thuốc nào kê đơn, vì sao phải có đơn, cách tái khám nhanh.

2. Kết nối 2–3 nhà thuốc uy tín để thống nhất cách kiểm đơn/QR; giảm tình trạng “bên bán bên không”.

D. Tăng năng lực phục vụ mà không tăng quá tải

1. Mở khung giờ “khám nhanh lấy đơn” cho bệnh nhẹ/bệnh mạn (có tiêu chuẩn sàng lọc).

2. Tổ chức tái khám từ xa hợp lệ (nếu đáp ứng quy định chuyên môn) để giảm chi phí xã hội.

E. Tư duy quản trị rủi ro

1. Lập “bộ hồ sơ phòng vệ” khi bị kiểm tra: quy trình kê đơn, phác đồ, log hệ thống, chữ ký số, lưu trữ.

2. Đào tạo nhân viên: 5 câu trả lời chuẩn khi bệnh nhân bức xúc vì nhà thuốc không bán thuốc kê đơn.

Nếu chỉ siết nhà thuốc mà phòng khám không mở đường tiếp cận đơn hợp pháp, người dân sẽ tự tạo đường vòng: đơn hộ/đơn giả/mua chui. Khi đó: Nhà thuốc tuân thủ bị mất khách, người bệnh tăng rủi ro và chính sách mất hiệu lực thực tế.

Muốn thắng, phải làm đồng thời 2 việc: Nhà thuốc kỷ luật + Phòng khám thuận tiện hóa việc có đơn đúng.

Chốt lại, từ 15/5, câu hỏi không còn là “có phạt không?”, mà là: Ai chuẩn hóa quy trình sớm hơn thì ít xung đột hơn, uy tín tăng hơn, và đứng vững hơn.

Tài liệu tham khảo

- Cổng TTĐT Chính phủ. Nghị định 90/2026/NĐ-CP (ban hành 30/03/2026; hiệu lực 15/05/2026). https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=217386...

- Bộ Y tế. Thông tư 26/2025/TT-BYT (đơn thuốc, kê đơn điện tử và lộ trình thực hiện). https://datafiles.chinhphu.vn/.../vbpq/2025/7/26-byt.pdf

- Toàn văn điều khoản xử phạt và hành vi liên quan tại Điều 59 Nghị định 90/2026/NĐ-CP (bản hiển thị toàn văn). https://thuvienphapluat.vn/.../Vi-pham.../Nghi-dinh-90-202

BS.CK2 Huỳnh Thanh Hữu

Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Long