Kiệt sức nghề nghiệp ở nhân viên y tế: Nhận diện và ứng phó

Kiệt sức nghề nghiệp (Burnout) được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận trong bảng phân loại bệnh quốc tế ICD-11 là một hội chứng hệ quả từ căng thẳng mạn tính tại nơi làm việc không được quản lý hiệu quả.

Đây không được coi là một tình trạng bệnh lý nhưng là một mối quan tâm lớn về sức khỏe nghề nghiệp, đặc biệt trong ngành y.

1. Tỷ lệ báo động

Các nghiên cứu chỉ ra rằng gần 50% nhân viên y tế (NVYT) đang hành nghề gặp phải tình trạng kiệt sức.

Đáng chú ý, tỷ lệ này ở sinh viên y khoa cũng vượt quá 50% trong quá trình học tập, thường liên quan đến áp lực học tập và các đánh giá lâm sàng liên tục.

Các chuyên khoa có nguy cơ cao nhất bao gồm: Cấp cứu, Gây mê, Phẫu thuật, Chẩn đoán hình ảnh, Nội khoa và Y học gia đình.

2. Dấu hiệu nhận biết

Tình trạng kiệt sức thường biểu hiện qua ba phương diện chính:

- Kiệt sức cảm xúc: Cảm giác cạn kiệt năng lượng và mệt mỏi cực độ.

- Mất nhân cách hóa (Hoài nghi): Gia tăng khoảng cách tâm lý, có thái độ tiêu cực hoặc hoài nghi đối với công việc và bệnh nhân.

- Giảm thành tựu cá nhân: Suy giảm cảm giác về năng lực chuyên môn và hiệu quả công việc.

3. Hậu quả nghiêm trọng

Kiệt sức không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân NVYT mà còn đe dọa trực tiếp đến hệ thống y tế:

- Đối với cá nhân: Liên quan chặt chẽ đến trầm cảm, lo âu, lạm dụng chất và tăng nguy cơ tự sát.

- Đối với bệnh nhân: Dẫn đến gia tăng các sai sót trong chẩn đoán và dùng thuốc, làm giảm chất lượng chăm sóc và sự hài lòng của người bệnh.

- Đối với hệ thống: Gây giảm năng suất, tăng tỷ lệ nghỉ việc và thay đổi nhân sự, gây áp lực lên nguồn lực vốn đã hạn chế.

4. Biện pháp khắc phục và phòng ngừa

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng kiệt sức có thể đảo ngược nếu được phát hiện sớm thông qua sự kết hợp giữa chiến lược cá nhân và tổ chức.

Chiến lược cá nhân (Mô hình ABC):

- A (Awareness - Nhận thức): Nhận biết các giới hạn của bản thân và các tín hiệu căng thẳng.

- B (Balance - Cân bằng): Duy trì sự cân bằng giữa gia đình, xã hội và sở thích cá nhân.

- C (Commitment - Cam kết): Xây dựng các thói quen lành mạnh và lối sống hỗ trợ hiệu suất lâu dài.

- Các hoạt động bổ trợ: Thực hành chánh niệm (mindfulness), tập thể dục, viết nhật ký biết ơn và duy trì kết nối với bạn bè, gia đình.

Chiến lược tổ chức:

- Tối ưu hóa khối lượng công việc và cải thiện lịch trực.

- Giảm bớt các gánh nặng hành chính và thủ tục giấy tờ điện tử.

- Xây dựng văn hóa lãnh đạo hỗ trợ và đảm bảo sự công bằng trong đãi ngộ.

- Thiết lập các chương trình hỗ trợ đồng nghiệp và tư vấn tâm lý định kỳ.

Việc bảo vệ sức khỏe tâm thần cho NVYT không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà cần sự phối hợp hành động từ các tổ chức y tế và các nhà hoạch định chính sách để đảm bảo một hệ thống chăm sóc sức khỏe bền vững.

Nguồn: Maluleka MM, Bulo FN, Nair A, Von Pressentin KB. Burnout in healthcare professionals. S Afr Fam Pract. 2026;68(1), a6235. DOI: https://doi.org/10.4102/safp.v68i1.6235

Khoa Điều trị theo yêu cầu - BV Trưng Vương