Y học cổ truyền đồng hành cùng phụ nữ trong hành trình tìm con

Hành trình tìm con bằng thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là một chặng đường nhiều kỳ vọng, nhưng cũng có thể đi kèm áp lực, mất ngủ, lo âu và những tổn thương tinh thần khó nói thành lời. Trong một số trường hợp phù hợp, Y học cổ truyền có thể tham gia vào quá trình chăm sóc trước IVF, giúp người bệnh ổn định thể trạng, điều hòa cảm xúc và chuẩn bị tốt hơn trước khi bước vào chu kỳ điều trị tiếp theo.

Một người bệnh nữ 32 tuổi đến khám tại Phòng khám Phụ khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh - Cơ sở 3, với mong muốn được hỗ trợ nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần trước khi tiếp tục thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm.

Trước đó, chị đã kết hôn 6 năm nhưng chưa có con. Sau nhiều lần cố gắng mang thai tự nhiên không thành công, hai vợ chồng quyết định thực hiện IVF. Tuy nhiên, chu kỳ IVF đầu tiên không đạt kết quả như mong đợi. Lần thất bại này khiến chị càng thêm lo lắng, mất ngủ và thường xuyên rơi vào cảm giác bất an.

Khi khai thác bệnh sử, bác sĩ ghi nhận chị đã trải qua một giai đoạn dài chịu nhiều áp lực tâm lý. Trong nhiều năm, chị là người trực tiếp chăm sóc cha mắc bệnh nặng. Quãng thời gian chăm sóc kéo dài khiến sức khỏe thể chất và tinh thần bị bào mòn. Sau khi cha qua đời, cú sốc mất mát tiếp tục để lại ảnh hưởng lớn.

Bên cạnh nỗi buồn riêng, chị còn chịu thêm áp lực từ gia đình trong quá trình điều trị hiếm muộn. Khi nhắc đến những khó khăn đã trải qua, chị bật khóc, nghẹn ngào kể lại cảm giác mệt mỏi, bế tắc, dễ tủi thân và nỗi sợ chu kỳ IVF tiếp theo sẽ tiếp tục thất bại.

Nhìn từ bên ngoài, đây có thể chỉ là một trường hợp hiếm muộn đang chuẩn bị thực hiện IVF. Nhưng khi lắng nghe kỹ hơn, bác sĩ nhận thấy phía sau mong muốn có con là một người bệnh đã phải gồng mình trong thời gian dài. Giấc ngủ kém, ăn uống không ngon miệng, cảm xúc dễ dao động và áp lực tâm lý kéo dài đều là những yếu tố cần được quan tâm trước khi chị bước vào một chu kỳ điều trị mới.

Ở góc nhìn Y học hiện đại, chị có tiền sử thất bại một chu kỳ IVF, kèm tình trạng căng thẳng tâm lý kéo dài và rối loạn cảm xúc liên quan stress. Khi thăm khám, chưa ghi nhận bất thường thực thể đáng kể. Tuy nhiên, bác sĩ đánh giá trạng thái tinh thần, chất lượng giấc ngủ, khả năng ăn uống và khả năng thích nghi với áp lực điều trị là những yếu tố cần được chăm sóc song song với quá trình hỗ trợ sinh sản.

Trong điều trị hiếm muộn, IVF là kỹ thuật chuyên sâu thuộc lĩnh vực hỗ trợ sinh sản. Y học cổ truyền không thay thế vai trò của chuyên khoa hiếm muộn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, Y học cổ truyền có thể được chỉ định nhằm chăm sóc thể trạng, giấc ngủ, cảm xúc, tiêu hóa và kinh nguyệt trước khi người bệnh thực hiện chu kỳ can thiệp tiếp theo. Cách tiếp cận này giúp người bệnh được nhìn nhận đầy đủ hơn, thay vì chỉ tập trung vào kỹ thuật điều trị.

Qua thăm khám Y học cổ truyền, chị có sắc mặt kém tươi nhuận, nét mặt u sầu, hay thở dài, dễ xúc động, tức ngực, đầy tức vùng hông sườn, cảm giác nghẹn ở cổ họng khi lo lắng. Chị ăn uống kém ngon miệng, bụng đầy trướng sau ăn, ngủ không sâu, hay thức giấc giữa đêm và nhiều mộng mị. Kinh nguyệt không đều, trước kỳ kinh thường cáu gắt và căng tức ngực. Lưỡi tím, rêu vàng khô; mạch huyền.

Theo biện chứng Y học cổ truyền, trường hợp này được xem xét trong phạm vi chứng bất dựng và uất chứng, với bệnh cơ nổi bật là Can khí uất kết do tình chí. Can chủ sơ tiết, có vai trò điều đạt khí cơ toàn thân. Khi người bệnh chịu áp lực tâm lý kéo dài, cộng thêm mất mát trong gia đình và nỗi lo hiếm muộn, chức năng sơ tiết của Can có thể bị rối loạn. Khí cơ uất trệ lâu ngày ảnh hưởng đến giấc ngủ, tiêu hóa, kinh nguyệt và sự điều hòa của xung nhâm.

Từ đó, pháp điều trị được xác định là sơ Can giải uất, điều hòa khí cơ, an thần định chí, điều kinh dưỡng huyết và hỗ trợ chức năng sinh sản theo biện chứng Y học cổ truyền. Chị được tư vấn chưa thực hiện ngay chu kỳ IVF tiếp theo, mà dành khoảng 3-6 tháng để điều chỉnh thể trạng và tinh thần trước khi tiếp tục can thiệp hỗ trợ sinh sản.

Kế hoạch chăm sóc được xây dựng theo hướng phối hợp nhiều phương pháp. Trước hết, chị được tư vấn tâm lý định kỳ mỗi tuần một lần. Nội dung tập trung vào việc giải tỏa cảm xúc bị dồn nén, hỗ trợ vượt qua cảm giác mất mát sau khi cha qua đời, nhận diện và quản lý căng thẳng, đồng thời xây dựng kỹ năng ứng phó với áp lực từ gia đình.

Song song đó, bác sĩ chỉ định thuốc thang Y học cổ truyền theo bài Tiêu dao tán gia giảm. Đây là bài thuốc thường được sử dụng trong nhóm biểu hiện liên quan Can khí uất, khí huyết mất điều hòa, rối loạn cảm xúc, ăn ngủ kém và kinh nguyệt không đều. Việc dùng thuốc được gia giảm theo triệu chứng cụ thể của chị, không áp dụng cố định cho mọi trường hợp hiếm muộn.

Chị cũng được điều trị bằng hào châm với các huyệt như Thái xung, Hợp cốc, Nội quan, Thần môn, Tam âm giao, Tử cung, Quan nguyên, Khí hải và Túc tam lý. Mục tiêu là sơ Can lý khí, điều hòa xung nhâm, an thần và hỗ trợ chức năng sinh sản theo biện chứng Y học cổ truyền. Nhĩ châm được phối hợp tại các vùng Thần môn, Nội tiết, Tử cung, Can và Giao cảm nhằm hỗ trợ ổn định cảm xúc, giảm lo âu và điều hòa chức năng liên quan.

Ngoài ra, chị được hướng dẫn chườm ấm vùng bụng dưới hằng ngày, xoa bóp bấm huyệt vùng đầu mặt, cổ gáy, vai gáy, hông sườn và bụng dưới. Những phương pháp này hướng đến thư giãn thần kinh, giảm căng cơ, điều hòa khí cơ và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Trong suốt quá trình điều trị, bác sĩ theo dõi sát các thay đổi về cảm xúc, giấc ngủ, ăn uống, kinh nguyệt và thể trạng chung.

Sau 4 tháng điều trị liên tục, chị có sự cải thiện rõ rệt về cả thể chất lẫn tinh thần. Chị cho biết mình không còn thường xuyên khóc khi nhắc đến các vấn đề gia đình. Tâm trạng ổn định hơn, ít lo âu hơn và khả năng kiểm soát cảm xúc được cải thiện. Giấc ngủ tốt hơn, ăn uống ngon miệng hơn, cảm giác tức ngực và đầy tức vùng hông sườn gần như không còn.

Mối quan hệ trong gia đình cũng dần cải thiện. Chị biết cách giữ bình tĩnh hơn trước các tình huống gây áp lực và không còn thường xuyên tranh cãi. Khi toàn trạng được đánh giá lại, chị tiếp tục thực hiện chu kỳ IVF tiếp theo. Chu kỳ này ghi nhận kết quả thụ tinh thành công. Hiện chị đang mang thai 3 tháng, thai kỳ tiến triển thuận lợi và sức khỏe mẹ ổn định.

Trường hợp trên cho thấy trong chăm sóc người bệnh hiếm muộn, yếu tố tâm lý - xã hội cần được quan tâm đúng mức. Với phụ nữ chuẩn bị IVF, căng thẳng kéo dài, mất ngủ, lo âu và áp lực gia đình có thể ảnh hưởng đến chất lượng sống, khả năng tuân thủ điều trị và trạng thái sẵn sàng trước khi bước vào chu kỳ can thiệp.

Khi được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn và phối hợp đúng với chuyên khoa hỗ trợ sinh sản, Y học cổ truyền có thể tham gia vào quá trình chuẩn bị toàn diện cho người bệnh. Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở việc chăm sóc con người như một chỉnh thể, bao gồm thể chất, tinh thần, giấc ngủ, ăn uống, kinh nguyệt và khả năng thích nghi với áp lực điều trị.

Tuy nhiên, hiệu quả điều trị ở mỗi người bệnh sẽ khác nhau tùy theo nguyên nhân hiếm muộn, thời gian mắc bệnh, tuổi, thể trạng và khả năng đáp ứng với từng phương pháp điều trị. Trong thực hành lâm sàng, bên cạnh những trường hợp cần thực hiện các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IVF, cũng có không ít người bệnh sau quá trình điều trị và điều chỉnh thể trạng bằng Y học cổ truyền kết hợp thay đổi lối sống, ổn định tâm lý đã có thai tự nhiên. Vì vậy, việc lựa chọn hướng điều trị cần được cá thể hóa cho từng trường hợp cụ thể. Người bệnh nên được thăm khám đầy đủ bởi các chuyên khoa liên quan và sử dụng thuốc thang, châm cứu, nhĩ châm hoặc các phương pháp Y học cổ truyền dưới sự chỉ định, theo dõi của bác sĩ để bảo đảm tính phù hợp và an toàn trong quá trình điều trị.

Hành trình tìm con không chỉ cần kỹ thuật điều trị. Người bệnh cũng cần được lắng nghe, được nâng đỡ và được chuẩn bị tốt nhất trước khi bước vào một chặng đường nhiều kỳ vọng. Khi được đặt đúng vị trí trong mô hình chăm sóc kết hợp, Y học cổ truyền có thể đồng hành cùng người bệnh theo cách thận trọng, nhân văn và phù hợp với thực hành lâm sàng tại Việt Nam.

TS.BS Ngô Thị Kim Oanh

Trưởng khoa Châm cứu - Dưỡng sinh, Bệnh viện ĐHYD TPHCM - Cơ sở 3