TPHCM tái định nghĩa già hóa dân số thành "động lực tăng trưởng" tỷ USD

Tại hội thảo ngày 17/3/2026, các chuyên gia nhận định TPHCM đang đứng trước bước ngoặt nhân khẩu học mang tính lịch sử. Thay vì nhìn nhận già hóa dân số như một "gánh nặng" an sinh, "Chiến lược phát triển Kinh tế bạc giai đoạn 2026-2030" đang chủ động giải phẫu cấu trúc nhân khẩu để kiến tạo một không gian kinh tế mới. Đây là bước đi chiến lược nhằm chuyển hóa áp lực dân số thành sức cầu tiêu dùng mãnh liệt.

Hóa giải "lời nguyền" gánh nặng ngân sách: Từ đối tượng thụ động sang chủ thể kinh tế

Việt Nam đang ghi nhận tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, với dự báo chính thức trở thành quốc gia dân số già vào năm 2036. Riêng tại TPHCM, áp lực này không còn là dự báo xa xôi mà đã hiện hữu rõ rệt: đến cuối năm 2025, lực lượng người cao tuổi sẽ đạt khoảng 1,6 - 1,7 triệu người, chiếm tới 11-12% dân số thành phố.

Thay vì tiếp tục "đóng khung" người cao tuổi là đối tượng an sinh thuần túy, phụ thuộc vào ngân sách và quỹ hưu trí, ông Phạm Bình An - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM (HIDS) đã thực hiện một cuộc "giải phẫu" về tư duy chính sách. Ông nhấn mạnh việc cần tái định nghĩa nội hàm người cao tuổi như một cấu trúc cầu tiêu dùng đặc thù. Khi quy mô nhóm này tăng nhanh, họ chính là "chủ thể năng động" sở hữu nguồn lực tài chính và nhu cầu hàng hóa, dịch vụ chuyên biệt chưa được khai phá.

Đồng quan điểm, TS Đoàn Hữu Minh (UNFPA Việt Nam) khẳng định việc xây dựng Kinh tế bạc là "vũ khí" chiến lược để quốc gia thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Việc tận dụng thập kỷ cuối cùng trước khi chạm mốc dân số già để kiến tạo hệ sinh thái kinh tế không chỉ giúp giảm áp lực cho Nhà nước mà còn biến một nhóm dân số "thụ động" thành động lực thúc đẩy GDP. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy cứu trợ sang tư duy kiến tạo không gian tăng trưởng.

Y tế và Hệ sinh thái Age-Tech: "Phòng bệnh" là bài toán kinh tế cốt lõi

Trong cấu trúc Kinh tế bạc, dịch vụ y tế và công nghệ hỗ trợ (Age-Tech) đóng vai trò là "xương sống". Dữ liệu thực tế cho thấy chi phí y tế của nhóm trên 60 tuổi hiện cao gấp nhiều lần so với nhóm trẻ. Do đó, đầu tư vào y tế bạc không chỉ là đáp ứng nhu cầu, mà còn là chiến lược kiểm soát chi phí xã hội.

GS.TS Giang Thanh Long (Đại học Kinh tế Quốc dân) đã đưa ra một phân tích sắc sảo về mối quan hệ nhân quả: "Không có tuổi vàng thì không thể có tuổi bạc". Ông lấy dẫn chứng từ công thức thực chất "80-20" của Nhật Bản (80 tuổi vẫn giữ được 20 chiếc răng tốt). Dưới góc nhìn kinh tế học, việc chăm sóc sức khỏe nha khoa tốt từ "tuổi vàng" (đang lao động) sẽ giúp tránh được các hệ lụy tốn kém về tiêu hóa và tâm thần ở "tuổi bạc". Đây chính là mô hình kinh tế dự phòng, giúp giảm thiểu tối đa gánh nặng điều trị nội trú đắt đỏ sau này.

TPHCM, với vị thế là trung tâm khởi nghiệp và hạ tầng y tế chuyên sâu hàng đầu, được đánh giá là "hub" lý tưởng nhất để phát triển các mảng:

- Hệ sinh thái Age-Tech: Ứng dụng AI và IoT trong giám sát sức khỏe từ xa và hỗ trợ sống độc lập, tận dụng cơ chế thử nghiệm từ Nghị quyết 98.

- Y tế chuyên biệt: Tập trung vào nha khoa, tiêu hóa và tâm lý học lão khoa.

- Bất động sản "không rào cản": Cải tạo không gian sống tương thích với các biến đổi sinh học của người già.

Lộ trình "xây tổ" và kiểm soát rủi ro đạo đức

Một trong những rào cản lớn nhất của Kinh tế bạc là rủi ro đạo đức (moral hazard). Do người cao tuổi là nhóm khách hàng yếu thế, dễ bị tổn thương, các chuyên gia tại hội thảo thống nhất nguyên lý vận hành: "Nhà nước giữ nền tảng - thị trường tạo dịch vụ - gia đình là trụ cột". Vai trò của Nhà nước là thiết lập tiêu chuẩn chất lượng khắt khe để ngăn chặn việc trục lợi từ các dịch vụ chăm sóc kém chất lượng.

Để khơi thông nguồn lực, TPHCM cần tận dụng song song hai đòn bẩy pháp lý: Nghị quyết 98 để đột phá về đầu tư công tư (PPP) và Nghị quyết 260 để kiến tạo một thị trường lao động linh hoạt cho nhóm trên 50 tuổi. Việc giữ cho nhóm 50+ tiếp tục đóng góp kinh tế sẽ giúp trì hoãn áp lực lên quỹ hưu trí và duy trì sức mua cho thị trường.

Vạch ra các bước đi cụ thể, KTS Trương Nam Thuận đã trình bày kế hoạch hành động chiến lược cho TPHCM đến năm 2030. Theo đó, giai đoạn khởi động 2026-2027 cần tập trung tạo lập nền tảng thông qua việc xây dựng bộ tiêu chí chất lượng sống, hình thành cơ sở dữ liệu tích hợp liên ngành và điều chỉnh quỹ đất để công khai danh mục dự án kêu gọi đầu tư dưỡng lão.

Bước sang giai đoạn tích lũy năng lực 2027-2029, thành phố sẽ vận hành thực tế các mô hình như trung tâm sinh hoạt ban ngày, cải tạo nhà ở an toàn và thử nghiệm công nghệ hỗ trợ sống độc lập, tạo bước đệm để mở rộng thành một hệ sinh thái bền vững sau năm 2030.

Việc hóa giải các "nút thắt" về thể chế và đất đai sẽ biến Kinh tế bạc thành một ngành dịch vụ cao cấp, bền vững. TPHCM không chỉ đang giải bài toán an sinh của riêng mình, mà còn đang thiết lập một hình mẫu kinh tế mới cho cả nước trong kỷ nguyên dân số già.