Những nguyên lý trong tìm kiếm và điều trị bệnh | ThS.BS Phan Trúc

Sau một thời gian trải nghiệm sâu với các bệnh lý phức tạp, mình đúc kết được những bài học riêng, xin chia sẻ đến đồng nghiệp và cộng đồng.

Để thực hành Y khoa “chuẩn mực”, việc cốt lõi là phải “chẩn đoán đúng”. Nhưng để Y khoa có ý nghĩa, cần phải “điều trị tốt”. Chẩn đoán thế nào là đúng? Là có đủ các tiêu chí theo các phân loại bệnh học đã có. Nhưng điều đó mới đúng về mặt hành chính. Chẩn đoán đúng chưa hẳn là chẩn đoán “tốt”. Rất nhiều khi, tên gọi của chẩn đoán chỉ phản ánh hiện tượng bề mặt, chứ không phản ánh bản chất của vấn đề, và làm ta lệch hướng. 

Ví dụ, giảm tiểu cầu miễn dịch, vấn đề cốt lõi sẽ là làm thế nào để điều chỉnh đáp ứng miễn dịch phù hợp, chứ không phải tập trung cho việc “nâng số lượng tiểu cầu”. Vậy khi nào sẽ đạt được “chẩn đoán tốt?”, tất nhiên, nó phải đứng trên góc độ “chẩn đoán đúng” trước, rồi từ đó, biến nó thành một “chẩn đoán có thể hành động được”, tức là ta có thể can thiệp được vào nó, nhằm mục tiêu sau cùng là “điều trị tốt”.

Thế nào là “điều trị tốt”?

Vì sao không gọi là “điều trị đúng” mà lại gọi là điều trị tốt? Trên khía cạnh điều trị, nghĩa là ta tiến hành một can thiệp theo ý chí bên ngoài áp lên cơ thể bệnh nhân. Và thực tế, mỗi ý chí sẽ tạo ra một tác động khác nhau. Thậm chí cùng một can thiệp, tác động cũng khác nhau. Về khía cạnh trị liệu, có rất nhiều cách can thiệp, và sẽ biến hóa dần theo từng người can thiệp và theo thời gian, cho nên, sẽ không có đúng - sai rõ ràng như chẩn đoán. Nó sẽ có “gây hại”, “không hiệu quả”, “hiệu quả một phần” hoặc “rất hiệu quả”. Cho nên, cái chúng ta hướng tới trong điều trị là “rất hiệu quả” - tất nhiên, nó bam hàm ý nghĩa rằng, người bệnh sẽ quay trở về trạng thái sức khỏe nền tảng trước đây của họ.

Nếu đó là mục tiêu cao nhất của trị liệu thì mọi hoạt động chẩn đoán sẽ phải bám sát theo mục tiêu đó. Những người không chuyên thường hay nghĩ rằng, các vấn đề sức khỏe thường được Y tế phát hiện rõ ràng, mạch lạc, và một chẩn đoán sẽ có một điều trị hoàn hảo đã được công thức hóa cụ thể. 

Thực tế không phải vậy, rất nhiều khi, bệnh học là một chuỗi tương tác liên tục, có dấu ấn từ trong bộ gene của mình khi mới sinh ra đời, rồi tương tác phức tạp diễn ra trong đời sống, cho đến một điểm chạm như “giọt nước tràn ly”, cái mà y khoa hay gọi tên bằng một bệnh danh cụ thể, nhưng nếu không hiểu được nguồn gốc hình thành sâu xa của nó, thì cái ta chữa chỉ là “chống tràn”, chứ không phải là giữ cho mực nước được lưu thông ổn định.

Thứ nữa, nguyên nhân ban đầu gây ra bệnh có thể diễn ra rất xa trước khi bệnh biểu hiện, và sau khi bệnh biểu hiện, có nhiều hậu quả khác nhau do bệnh gây ra, mà cho dù có chữa “bệnh hiện tại” cũng không đủ để giải quyết trọn vẹn, bởi nguyên nhân chưa giải quyết và hậu quả cũng chưa được quan tâm.

Vì lẽ đó, cho nên để thực hành Y khoa có ý nghĩa, mình rút ra những nguyên lý cơ bản như sau:

Về mặt điều trị:
Lấy “điều trị tốt” làm mục tiêu cao nhất, sau khi kết thúc điều trị, hỏi rằng: Liệu người bệnh đã cảm giác khỏe như lúc trước khi bệnh?

Nếu bệnh nhân cảm thấy khỏe rồi, nhưng vẫn còn một số vấn đề khác, phải đánh giá bổ sung xem có tổn thương nào khác chưa được lưu tâm không?

Nếu bệnh nhân không khỏe hơn, phải xem lại trị liệu của mình và có thể, xem lại chẩn đoán của mình.

Về mặt chẩn đoán:
Khi xác lập một chẩn đoán, cần hỏi xem, nguyên nhân của nó là gì, và xác định rõ, nguyên nhân này là một hiện tượng thoáng qua hay là một tình trạng nền không thể dứt được.

Nếu là hiện tượng thoáng qua (ví dụ tai nạn), tập trung cao nhất cho việc hồi phục cơ quan và hỗ trợ triệu chứng

Nếu là dài hạn (ví dụ rối loạn tự miễn), nghĩa rằng bệnh nhân phải dùng thuốc kéo dài, thì lúc đó, thiết kế thuốc ngoài việc chữa “đợt cấp”, phải cần duy trì phương án chữa trị nguyên nhân, đảm bảo an toàn cho việc dùng dài hạn.

Sau cùng:
Nếu các phác đồ hiện tại không đủ để giải quyết các mục tiêu trên, hãy đánh giá lại bản chất sinh học của hiện tượng để tìm kiếm các cơ hội can thiệp phù hợp trong kho dữ liệu và tri thức mà bạn có.