Khi nào cần hào châm, khi nào cần cấy chỉ?

Cùng tác động vào huyệt vị và kinh lạc nhưng hào châm và cấy chỉ có quy trình thực hiện, thời gian tác động và mục tiêu sử dụng khác nhau. Vì vậy, người bệnh có các vấn đề như đau cổ vai gáy, đau lưng, thoái hóa khớp gối, tê bì tay chân, các vấn đề về tiêu hóa và giấc ngủ hoặc các vấn đề yếu liệt không nên tự chọn phương pháp chỉ vì nghe người khác điều trị thấy tốt.

Hào châm là phương pháp kích thích huyệt bằng kim nhỏ để tạo hiệu quả điều trị hoặc phòng ngừa bệnh tật. Qua từng buổi, bác sĩ có thể đánh giá lại diễn tiến bệnh để điều chỉnh huyệt, thủ pháp hoặc cách phối hợp điều trị. Khả năng thay đổi theo diễn tiến bệnh là ưu điểm rõ của hào châm.

Vì vậy, hào châm thường phù hợp hơn khi triệu chứng mới xuất hiện, còn biến động hoặc cần được theo dõi sát. Những trường hợp như đau cổ vai gáy cấp, đau thắt lưng cấp, đau do co cứng cơ do sai tư thế, tê mỏi kèm căng cơ, liệt dây thần kinh VII ngoại biên hoặc giai đoạn phục hồi của một số bệnh lý thần kinh có thể được bác sĩ cân nhắc hào châm sau khi đã thăm khám và loại trừ các nguyên nhân cần xử trí khác. Ngoài phương pháp hào châm, bác sĩ có thể cân nhắc dùng các phương pháp châm khác để tác động huyệt hàng ngày như điện châm, thủy châm, nhĩ châm, laser châm, đầu châm…

Theo Y học cổ truyền, đau, tê, nặng, co cứng và hạn chế vận động được xem xét dựa trên sự vận hành của khí huyết, kinh lạc, tính chất hàn nhiệt, hư thực cùng các yếu tố như phong, hàn, thấp hoặc huyết ứ. Tùy thể bệnh, hào châm có thể được sử dụng với mục tiêu thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, thư cân và chỉ thống. Nói dễ hiểu, bác sĩ lựa chọn huyệt và kỹ thuật phù hợp để tác động vào vùng đau, vùng co cứng cùng các mối liên hệ kinh lạc, từ đó cải thiện triệu chứng và chức năng vận động theo từng giai đoạn.

Cấy chỉ là phương pháp tác động huyệt liên tục bằng chỉ tự tiêu, dựa trên hệ thống huyệt của Y học cổ truyền, nhưng thay vì tác động huyệt bằng kim trong mỗi buổi điều trị, bác sĩ đưa một đoạn chỉ tự tiêu vào huyệt. Chỉ tự tiêu lưu lại trong mô và tạo tác động kéo dài giữa hai lần cấy chỉ. Khoảng cách giữa các lần cấy thường dài hơn so với hào châm, thuận tiện cho người bệnh khó đến cơ sở y tế thường xuyên.

Phương pháp này thường được cân nhắc trong các bệnh lý kéo dài hoặc tái phát như thoái hóa khớp gối, đau cổ vai gáy mạn tính, đau thắt lưng kéo dài, đau thần kinh tọa, viêm quanh khớp vai, mất ngủ, viêm mũi dị ứng, viêm - trào ngược dạ dày, rối loạn tiêu hóa khác hoặc một số rối loạn chức năng đã được thăm khám và xác định chỉ định. Mục tiêu của cấy chỉ là duy trì tác động tại huyệt theo liệu trình, không đồng nghĩa với việc thực hiện một lần sẽ hết bệnh hoặc không phải cấy chỉ luôn hiệu quả hơn hào châm.

Trong thực tế, hai phương pháp có thể được sử dụng nối tiếp hoặc phối hợp theo từng giai đoạn. Người bệnh đang đau nhiều, co cứng rõ và hạn chế vận động có thể được hào châm hoặc sử dụng các phương pháp châm khác để bác sĩ theo dõi đáp ứng qua từng buổi. Khi tình trạng ổn định hơn nhưng vẫn cần tiếp tục điều trị, cấy chỉ có thể được cân nhắc để duy trì tác động. Ngược lại, người đang cấy chỉ định kỳ vẫn có thể cần các phương pháp châm cứu khác khi xuất hiện đợt đau tăng. Quyết định này phụ thuộc vào chẩn đoán, thể bệnh theo Y học cổ truyền, mức độ triệu chứng, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và đáp ứng thực tế của từng người.

Hào châm và cấy chỉ đều là kỹ thuật xâm lấn, cần được thực hiện tại cơ sở y tế có chuyên môn và tuân thủ quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn. Sau cấy chỉ, người bệnh có thể ê, căng tức hoặc xuất huyết dưới da (vết bầm) tại vị trí thực hiện. Người đang sốt, nhiễm trùng cấp, có tổn thương da tại vùng dự kiến cấy chỉ, rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông, phụ nữ có thai, người suy kiệt hoặc có bệnh tim mạch, gan, thận chưa ổn định cần được bác sĩ đánh giá cụ thể trước khi lựa chọn phương pháp.

Cùng là đau lưng nhưng nguyên nhân có thể là co cơ, thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống, chấn thương, viêm hoặc một bệnh lý khác. Nếu đau kèm yếu tay chân, tê lan tăng dần, bí tiểu, tiểu không kiểm soát, sốt, sụt cân, đau sau té ngã, méo miệng, nói khó, đau ngực hoặc đau đầu dữ dội bất thường, người bệnh cần đi khám sớm thay vì tự điều trị bằng hào châm hay cấy chỉ. Người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và thực hiện cấy chỉ để tránh các biến chứng nguy hiểm.

Hào châm có ưu thế khi cần điều chỉnh linh hoạt và theo dõi sát qua từng buổi điều trị. Cấy chỉ phù hợp khi cần duy trì tác động tại huyệt trong thời gian dài hơn và người bệnh có chỉ định rõ ràng. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào việc xác định đúng nguyên nhân, biện chứng đúng thể bệnh, chọn đúng phương pháp và theo dõi đáp ứng để điều chỉnh kịp thời.

TS.BS.CK2 Kiều Xuân Thy

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM - Cơ sở 3