Đồng thuận 2026: Béo phì cần được điều trị như một bệnh tim mạch - chuyển hóa mạn tính

Tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20, diễn ra từ ngày 2–4/10/2026 tại Đà Nẵng, Hội Tim mạch học Việt Nam giới thiệu những nội dung chính của “Đồng thuận của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2026 về béo phì và bệnh tim mạch”, do GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, GS.TS.BS Huỳnh Văn Minh và Hội đồng chuyên gia xây dựng.

Tài liệu nhìn nhận béo phì là bệnh mạn tính, đa hệ thống và có xu hướng tái phát, liên quan đến các thay đổi về chuyển hóa, viêm, huyết áp, chức năng mạch máu và cấu trúc tim. Vì vậy, quản lý béo phì ngày càng trở thành một phần của dự phòng và điều trị tim mạch chứ không chỉ là vấn đề ngoại hình hay lối sống.

Không chỉ nhìn BMI

Ở người trưởng thành Việt Nam, đồng thuận sử dụng ngưỡng BMI ≥25 kg/m² để phân loại béo phì; vòng eo ≥90 cm ở nam và ≥80 cm ở nữ giúp nhận diện tình trạng tích tụ mỡ bụng.

Tuy nhiên, BMI không phản ánh đầy đủ phân bố mỡ, khối cơ hay mức độ tổn thương cơ quan. Hai người có cùng BMI có thể có nguy cơ tim mạch rất khác nhau.

Do đó, đánh giá nên kết hợp BMI với vòng eo, bệnh đồng mắc, chức năng thể lực và có thể sử dụng Edmonton Obesity Staging System (EOSS) để phân tầng mức độ ảnh hưởng của béo phì lên sức khỏe.

Các bệnh cần chủ động tìm kiếm gồm đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, bệnh thận mạn, MASLD/MASH và ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ.

Giảm cân nhưng phải giữ cơ

Mục tiêu giảm cân ban đầu thường khoảng 5–10% trong 6–12 tháng, nhưng ở một số người có thể cần giảm trên 10–15% để cải thiện rõ các biến chứng liên quan béo phì.

Can thiệp lối sống vẫn là nền tảng, gồm chế độ ăn giảm năng lượng được cá thể hóa, khoảng 150–300 phút hoạt động thể lực mức trung bình mỗi tuần và tập sức mạnh 2–3 buổi/tuần khi sức khỏe cho phép.

Điểm mới là hiệu quả điều trị không nên chỉ đo bằng số kilogram giảm được. Vòng eo, huyết áp, glucose, lipid, khả năng vận động, chất lượng cuộc sống và khối cơ đều cần được theo dõi.

Thuốc điều trị béo phì ngày càng có vai trò sớm hơn

Đồng thuận đề cập có thể kết hợp thuốc với thay đổi lối sống ở người có BMI ≥25 kg/m² khi chưa đạt mục tiêu, đặc biệt nếu đã có bệnh đồng mắc hoặc tổn thương cơ quan.

Sự thay đổi này được thúc đẩy bởi các dữ liệu tim mạch mới.

Trong SELECT, semaglutide 2,4 mg/tuần làm giảm 20% nguy cơ tương đối của tiêu chí gộp gồm tử vong tim mạch, nhồi máu cơ tim không tử vong hoặc đột quỵ không tử vong ở người thừa cân/béo phì đã có bệnh tim mạch nhưng không mắc đái tháo đường. HR của tiêu chí chính là 0,80.

Trong SUMMIT, ở người béo phì kèm suy tim phân suất tống máu bảo tồn, tirzepatide làm giảm nguy cơ gộp tử vong tim mạch hoặc suy tim diễn biến xấu và cải thiện tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, lợi ích chủ yếu đến từ giảm biến cố suy tim; chưa thể kết luận riêng tirzepatide làm giảm tử vong tim mạch.

Còn trong SURPASS-CVOT, tirzepatide đạt tiêu chí không thua kém dulaglutide về MACE ở người đái tháo đường type 2 kèm ASCVD, nhưng không chứng minh vượt trội trên tiêu chí chính.

Đây là điểm cần diễn giải thận trọng: lợi ích tim mạch phải được xem theo từng thuốc, từng quần thể và từng outcome, không nên suy rộng cho cả nhóm thuốc.

Phẫu thuật chuyển hóa vẫn có vị trí rõ ràng

Phẫu thuật chuyển hóa – giảm cân có thể được cân nhắc ở người BMI ≥35 kg/m², hoặc BMI ≥30 kg/m² kèm bệnh liên quan đến béo phì khi điều trị không phẫu thuật chưa đạt mục tiêu.

Can thiệp này có thể tạo mức giảm cân lớn và cải thiện nhiều bệnh chuyển hóa, nhưng đòi hỏi lựa chọn bệnh nhân phù hợp, đánh giá trước mổ và theo dõi dinh dưỡng, vi chất lâu dài.

Béo phì là bệnh cần điều trị lâu dài

Một thông điệp quan trọng khác là tái tăng cân thường xảy ra sau khi ngừng điều trị, kể cả khi trước đó người bệnh đã đáp ứng tốt.

Do đó, ở người dung nạp và có lợi ích rõ ràng, điều trị dài hạn có thể cần được cân nhắc. Liều duy trì phải cá thể hóa và không nhất thiết luôn ở mức tối đa.

Với người cao tuổi, người suy tim hoặc bệnh thận mạn, chiến lược giảm cân cần đặc biệt chú ý dinh dưỡng và khối cơ. Thuốc điều trị béo phì không được khuyến cáo trong thai kỳ; phụ nữ dự định mang thai cần được tư vấn trước khi điều trị.

Điểm cốt lõi của đồng thuận 2026 vì vậy là chuyển từ “giảm cân” sang “điều trị bệnh béo phì”.

Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ làm con số trên cân giảm xuống, mà là giảm mỡ dư thừa một cách an toàn, bảo tồn chức năng, kiểm soát bệnh đồng mắc và quan trọng nhất là giảm nguy cơ tim mạch lâu dài.

Nguồn chuyên môn: Trung tâm Nội tiết – Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai; Đồng thuận của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2026 về béo phì và bệnh tim mạch.