Cẩn trọng với tác dụng phụ về nội tiết của các thuốc miễn dịch điều trị ung thư

Trong tháng 4 vừa rồi, tôi có khám cho 2 BN ung thư phổi và ung thư gan, điều trị bằng các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ICI) có đáp ứng rất tốt, nhưng lại bị tác dụng phụ về nội tiết. Trong đó 1 BN phải nhập viện cấp cứu vì hôn mê tăng đường huyết. Tôi nghĩ các BN và Bác sỹ cần biết thông tin về tình trạng này.

Nhờ những nghiên cứu dẫn đến sự ra đời của liệu pháp ICI, hai Gs James P. Allison (Mỹ) và GS Tasuku Honjo (Nhật Bản) đã được trao giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 2018. Allison phát hiện rằng protein CTLA-4 hoạt động như một “phanh” của tế bào T, trong khi Honjo phát hiện một “phanh” khác của tế bào T là PD-1. Việc “giải phóng” các phanh này cho phép hệ miễn dịch tấn công khối u, đôi khi dẫn đến việc loại bỏ hoàn toàn khối u. Hiện ICI được xem là trụ cột thứ tư trong điều trị ung thư, và đã được sử dụng để điều trị những loại ung thư trước đây không thể điều trị được.

Các thuốc ICI hiện có ở Việt Nam là Pemprolizumab (Keytruda), Nivolumab (Opdivo), Atezolizumab, Durvalumab, Ilimimumab… nhìn chung được dung nạp tốt nhưng vẫn có thể gây ra các biến cố bất lợi liên quan miễn dịch (irAE), do tình trạng hoạt hóa miễn dịch quá mức. Trong đó các tác dụng phụ về nội tiết là phổ biến nhất, có thể gặp ở 15% các BN dùng đơn trị liệu và 28% các BN dùng phối hợp thuốc, thường xuất hiện trong những tháng đầu điều trị. Các bệnh lý nội tiết, chủ yếu do các tuyến nội tiết bị tổn thương, hay gặp là:

1. Phổ biến nhất là các bệnh tuyến giáp, chủ yếu là suy giáp, ít gặp hơn là cường giáp. Nguy cơ cao hơn nếu dùng cùng thuốc Tyrosine Kinase Inhibitor.

2. Viêm tuyến thượng thận gây suy thượng thận

3. Viêm tuyến yên, có thể dẫn đến suy tuyến giáp, suy tuyến thượng thận, suy sinh dục. Hiếm khi gặp đái tháo nhạt.

4. Đái tháo đường do tổn thương tụy, nên có bệnh cảnh khá giống với đái tháo đường type 1. Một số BN bị nhiễm toan ceton

5. Các rối loạn hiếm gặp là suy cận giáp, suy sinh dục…

Lưu ý BN có thể bị suy nhiều tuyến cùng lúc, và điều thú vị là những BN bị tác dụng phụ về nội tiết dường nwh lại có đáp ứng tốt hơn với thuốc ICI.

Về điều trị: Những BN bị rối loạn nội tiết mức độ nhẹ (phổ biến) thì có thể tiếp tục dùng thuốc ICI, nhưng nếu bị rối loạn nặng (ít gặp hơn) thì cần phải ngừng thuốc, điều trị corticoid và bổ sung hormone nếu cần. Cách tốt nhất là phòng và phát hiện sớm các tác dụng phụ này bằng làm xét nghiệm hormone định kỳ.

 Nguồn: TS.BS Nguyễn Quang Bảy