Vai trò của men vi sinh (probiotic) trong dự phòng viêm phổi liên quan đến thở máy (VAP) ở trẻ sơ sinh

1. Bối cảnh

Viêm phổi liên quan đến thở máy (VAP) là một nhiễm khuẩn bệnh viện phổ biến và nghiêm trọng tại các khoa hồi sức tích cực sơ sinh (NICU). VAP gây gia tăng gánh nặng bệnh tật, kéo dài thời gian nằm viện và tỷ lệ tử vong, đặc biệt ở trẻ sơ sinh do hệ miễn dịch và chức năng sinh lý chưa hoàn thiện. Các biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn truyền thống (như vệ sinh tay, chăm sóc răng miệng, nâng cao đầu giường) hiện nay vẫn chưa hiệu quả. Tuy nhiên, một số nghiên cứu mới đây cho thấy men vi sinh (probiotics) có hiệu quả trong việc giảm các tình trạng viêm ruột hoại tử (NEC) và nhiễm khuẩn huyết khởi phát muộn ở trẻ sinh non tháng. Đồng thời, men vi sinh cũng cho thấy tiềm năng trong điều hòa phản ứng miễn dịch, cạnh tranh vi khuẩn gây bệnh, tăng cường bảo vệ hàng rào niêm mạc. Tuy nhiên, vai trò của men vi sinh trong dự phòng VAP ở trẻ sơ sinh thở máy vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Do đó, mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng phòng ngừa VAP của men vi sinh ở trẻ sơ sinh điều trị tại các đơn vị hồi sức tích cực.

2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Thiết kế: Nghiên cứu tiến cứu, ngẫu nhiên có đối chứng (RCT), thực hiện tại khoa NICU, Bệnh viện Nhi, Đại học Tanta, Ai Cập giai đoạn 5/2023 đến 5/2024.

Đối tượng nghiên cứu:

- Tiêu chuẩn lựa chọn: Trẻ sơ sinh đang thở máy xâm lấn ≥ 48 giờ.

- Tiêu chuẩn loại trừ: Trẻ sinh non tháng, trẻ có chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết khởi phát sớm hoặc viêm phổi trước đó, trẻ không phù hợp sử dụng được các thuốc theo đường tiêu hóa, trẻ cần thở máy do phẫu thuật và trẻ mắc nhiều dị tật bẩm sinh hoặc nghi ngờ bất thường liên quan nhiễm sắc thể.

Quy trình nghiên cứu: 80 trẻ sơ sinh thỏa mãn tiêu chuẩn nghiên cứu được phân nhóm ngẫu nhiên vào 2 nhóm theo tỷ lệ 1:1:

- Nhóm chứng (n=40): Nhận các chăm sóc tiêu chuẩn (bao gồm các biện pháp dự phòng VAP theo quy trình đang hiện hành bệnh viện).

- Nhóm probiotics (n=40): Bổ sung thêm 1 gói men vi sinh chứa 1 × 10⁹ CFU vi khuẩn sinh acid lactic (Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12), pha 5 ml nước vô khuẩn, sử dụng qua đường ống thông dạ dày 2 lần/ngày (tổng liều 2 × 10⁹ CFU/ngày) từ ngày đầu tiên đến khi xuất viện.

Tiêu chí nghiên cứu chính: Tỉ lệ mắc VAP trong hai nhóm bệnh nhân

Tiêu chí nghiên cứu phụ: đánh giá tác dụng lâm sàng của việc bổ sung probiotics đối với không dung nạp thức ăn, nôn, chướng bụng, thời gian thở máy xâm lấn (tính từ lúc bắt đầu thở máy xâm lấn cho đến khi rút ống nội khí quản thành công hoặc tử vong), và thời gian nằm NICU trong 2 nhóm.

3. Kết quả

Tỷ lệ VAP giảm đáng kể ở nhóm probiotics so với nhóm chứng với p = 0.017, OR = 0.28 (KTC 95%: 0.10–0.75). Sau điều chỉnh các yếu tố nền (giới tính, tuổi thai, cân nặng sinh), OR điều chỉnh vẫn là 0.29 (p = 0.019).

4. Kết luận và kiến nghị

Men vi sinh (chứa Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12) là liệu pháp phòng ngừa VAP hiệu quả, an toàn, chi phí thấp ở trẻ sơ sinh đủ tháng thở máy xâm lấn. Kết quả nghiên cứu cho thấy men vi sinh giúp giảm 72% mắc VAP, cải thiện dung nạp thức ăn qua đường tiêu hóa, rút ngắn thời gian thở máy và nằm viện. Tuy nhiên, cỡ mẫu của nghiên cứu còn nhỏ, nghiên cứu cũng được thực hiện tại Ai Cập, có nền y tế khác biệt so với Việt Nam, do đó cần thêm những nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn, được thực hiện tại nhưng nền y tế có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam để có bằng chứng tốt hơn ủng hộ cho các khuyến cáo trên lâm sàng.

Nguồn: Eur J Pediatr. 2025 Sep 4;184(9):597. DOI: 10.1007/s00431-025-06380-6

Biên tập: DS. Đỗ Khắc Huy, DS. Lê Thị Nguyệt Minh