Người suy tim cần được bảo tồn khối cơ thay vì chỉ giảm cân

Mục tiêu dinh dưỡng cần được thay đổi theo diễn tiến bệnh

Ở giai đoạn tiền suy tim (giai đoạn A và B), khi bệnh nhân chưa xuất hiện triệu chứng cơ năng, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp hay đái tháo đường bằng mô hình dinh dưỡng DASH giàu rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và đạm thực vật vẫn giữ vai trò then chốt. Thế nhưng, khi bệnh lý tiến triển sang giai đoạn C hoặc D với các biểu hiện lâm sàng rõ rệt như mệt mỏi, khó thở hay phù nề, mục tiêu điều trị bắt buộc phải đảo ngược. Lúc này, sự sụt giảm cân nặng không mong muốn, tình trạng suy dinh dưỡng và hiện tượng mất khối cơ (sarcopenia) mới là những yếu tố tiên lượng xấu, gia tăng tỷ lệ tử vong hàng đầu ở người bệnh.

Nhấn mạnh về sự chuyển dịch chiến lược này, TS.BS Trần Thị Minh Hạnh chia sẻ:

"Trong giai đoạn tiền suy tim, chúng ta tập trung kiểm soát các yếu tố nguy cơ để ngăn ngừa bệnh tiến triển. Tuy nhiên, khi bệnh nhân đã chuyển sang giai đoạn suy tim có triệu chứng, mục tiêu can thiệp cốt lõi bắt buộc phải thay đổi: không còn là kiêng khem hay giảm cân đơn thuần, mà là bảo tồn tối đa khối cơ xương và ngăn ngừa tiến trình suy mòn tim”.

Sự thay đổi chiến lược điều trị xuất phát từ hiện tượng "Nghịch lý béo phì" (Obesity Paradox) đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu lâm sàng: ở giai đoạn suy tim tiến triển, người có chỉ số BMI cao hoặc hơi thừa cân lại có tỷ lệ sống sót cao hơn so với người thể trạng gầy hoặc bị sụt cân. Khi bệnh lý diễn tiến mạn tính, các phản ứng viêm toàn thân cùng sự tăng cao của các cytokine làm đẩy mạnh quá trình dị hóa, trong khi tình trạng xung huyết niêm mạc ruột làm giảm nghiêm trọng khả năng hấp thu dinh dưỡng. Nếu y bác sĩ vẫn áp dụng tư duy ép giảm cân hoặc bắt ăn kiêng quá đà, nguy cơ làm kiệt quệ khối cơ của người bệnh là rất lớn.

Phân tích sâu hơn về sai lầm thường gặp này trong lâm sàng, TS.BS Trần Thị Minh Hạnh nhấn mạnh: "Trong suy tim tiến triển, điều quan trọng bây giờ người ta quan tâm đến là vấn đề mất khối cơ và suy mòn cơ rất quan trọng. Khi tiếp cận một bệnh nhân tăng cân, nếu lập tức cho chế độ giảm cân thì cẩn thận coi chừng làm giảm cơ của người bệnh”.

Dinh dưỡng cá thể hóa giúp cải thiện tiên lượng người bệnh

Để hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn khối cơ, quy trình can thiệp cần được thực hiện đồng bộ từ khâu tầm soát đến điều chỉnh khẩu phần ăn. Bên cạnh việc theo dõi biến động cân nặng, cần chủ động đo lường thành phần cơ thể bằng máy trở kháng điện sinh học (BIA), kiểm tra sức cơ qua lực bóp tay (Handgrip) hoặc nghiệm pháp đi bộ, đồng thời đánh giá sát sao khả năng nhai nuốt của bệnh nhân.

Về mặt vi chất, nhu cầu protein của bệnh nhân suy tim có nguy cơ suy dinh dưỡng cần được nâng lên mức 1.2 – 1.5g/kg/ngày, ưu tiên các nguồn đạm chất lượng cao từ cá, trứng và sữa. Đồng thời, quan điểm hạn chế muối cũng cần được nhìn nhận lại một cách mềm dẻo, bởi việc bắt người bệnh ăn kiêng muối quá ngặt nghèo dễ làm mất vị giác, gây chán ăn kéo dài và vô tình kích hoạt hệ RAAS gây giữ nước dội ngược.

Định hướng về giải pháp can thiệp cụ thể, TS.BS Trần Thị Minh Hạnh khẳng định: "Chúng ta không thể đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân suy tim chỉ dựa vào cân nặng hay chỉ số BMI bề ngoài. Can thiệp lâm sàng hiệu quả đòi hỏi sự chủ động tầm soát sớm hiện tượng mất cơ, đảm bảo đủ hàm lượng protein chất lượng cao và xây dựng lộ trình giảm muối bậc thang để vừa kiểm soát xung huyết, vừa bảo vệ được sự thèm ăn và khối cơ cho người bệnh”.

Quản lý dinh dưỡng trong bệnh lý tim mạch không thể là một công thức đóng khung hay áp đặt. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ lâm sàng, chuyên gia dinh dưỡng và gia đình bệnh nhân trong việc cá thể hóa chế độ ăn, theo dõi sát sao từng giai đoạn tiến triển và chủ động bảo tồn khối cơ chính là chìa khóa then chốt giúp nâng cao hiệu quả điều trị và tối ưu hóa chất lượng sống cho người bệnh suy tim.