Muốn giảm đau hiệu quả: Phải biết rõ nguyên nhân và ngừa trước cơn đau | PGS Thân Hà Ngọc Thể

Một người bệnh có thể chịu nhiều dạng đau cùng lúc

Đau ở người bệnh cần chăm sóc giảm nhẹ có thể do ung thư, quá trình điều trị hoặc những bệnh lý đi kèm. Theo số liệu được TS.BS Thân Hà Ngọc Thể trình bày, khoảng 55% người bệnh đang điều trị ung thư có đau; tỷ lệ này khoảng 66% ở người bệnh ung thư giai đoạn cuối có di căn.

Cơn đau không được kiểm soát có thể khiến người bệnh mất ngủ, trầm cảm, thu mình, giảm khả năng vận động và sinh hoạt. Việc chăm sóc vì vậy cần quan tâm cả đau đớn thể chất lẫn những khó khăn về tâm lý, xã hội và tâm linh.

Đáng chú ý, một người có thể chịu nhiều dạng đau cùng lúc: đau cảm thụ, liên quan đến tổn thương ở mô, và đau thần kinh, liên quan đến tổn thương hệ thần kinh. Chẳng hạn, khối ung thư xâm lấn, chèn ép rễ thần kinh hoặc tổn thương thần kinh do hóa trị có thể gây đau thần kinh. Xác định cơ chế đau là bước cần thiết để chọn thuốc phù hợp.

Opioid giữ vai trò nền tảng trong điều trị đau vừa đến nặng. Tuy nhiên, người bệnh có thể cần phối hợp thêm thuốc không opioid và thuốc hỗ trợ để tăng hiệu quả, giảm liều opioid cần dùng, đặc biệt khi có đau thần kinh.

“Nhóm thuốc non-opioid không thay thế được opioid, nhưng là một phần quan trọng của kiểm soát đau đa mô thức”, bác sĩ Thể nhấn mạnh. Đây là cách phối hợp các biện pháp giảm đau phù hợp, thay vì chỉ trông chờ vào một loại thuốc.

×

Chọn thuốc giảm đau phải tính đến cả bệnh nền

Thuốc giảm đau phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác. Chức năng gan, thận, nguy cơ tiêu hóa, tim mạch và những thuốc đang sử dụng đều cần được xem xét trước khi lựa chọn.

Với paracetamol, người có bệnh gan cần được đánh giá cụ thể, phân biệt suy gan ổn định với suy gan cấp hoặc mất bù. Không thể áp dụng cùng một cách dùng cho mọi trường hợp.

Thuốc chống viêm không steroid, thường gọi là NSAIDs, cần được cân nhắc kỹ ở người có nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, bệnh tim mạch hoặc tổn thương thận. Nguyên tắc là dùng liều thấp nhất có hiệu quả, trong thời gian ngắn nhất có thể và không dùng đồng thời hai hay nhiều thuốc cùng nhóm.

Riêng đau thần kinh có thể cần một số thuốc chống co giật hoặc chống trầm cảm. Được kê thuốc chống trầm cảm để giảm đau không đồng nghĩa người bệnh mắc trầm cảm. Tác dụng giảm đau của thuốc không phụ thuộc vào tác dụng chống trầm cảm; liều dùng để giảm đau thường cũng thấp hơn.

TS.BS Thân Hà Ngọc Thể nhấn mạnh, những thuốc này cần được bắt đầu từ liều thấp, tăng từ từ theo đáp ứng và điều chỉnh phù hợp ở người cao tuổi, người suy gan, suy thận, đồng thời theo dõi tương tác thuốc.

Corticosteroid cũng không phải thuốc giảm đau dùng chung cho mọi người bệnh. Thuốc có thể hữu ích khi đau do viêm, phù hoặc chèn ép, nhưng phải có mục tiêu rõ ràng. Nếu không hiệu quả hoặc gánh nặng tác dụng phụ vượt lợi ích, việc điều trị cần được xem xét ngừng sớm.

Đừng đợi đau sau zona mới tìm cách điều trị

“Nhiệm vụ của chăm sóc giảm nhẹ không phải đợi có đau rồi mới kiểm soát triệu chứng, không phải đợi có biến chứng rồi mới điều trị”, TS.BS Thân Hà Ngọc Thể chia sẻ.

Zona là một ví dụ cho vai trò của phòng ngừa. Bệnh xảy ra khi virus varicella-zoster đang tiềm ẩn trong cơ thể tái hoạt động, nhất là khi miễn dịch suy giảm. Người cao tuổi, người mắc ung thư hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch là những nhóm cần được chú ý.

Sau giai đoạn cấp của zona, người bệnh vẫn có thể chịu đau thần kinh dữ dội. Trong khi đó, thuốc điều trị đau thần kinh có thể gây ngủ gà, lú lẫn, té ngã hoặc bí tiểu, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Tiêm vắc xin phòng zona giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và đau thần kinh sau zona. Tuy nhiên, cần phân biệt vắc xin sống giảm độc lực với vắc xin tái tổ hợp. Loại sống giảm độc lực chống chỉ định ở người suy giảm miễn dịch.

Thời điểm tiêm cần được cân nhắc theo kế hoạch điều trị ung thư, tình trạng miễn dịch và tiên lượng. Với người có tiên lượng sống ngắn, quyết định tiêm phải xem xét riêng từng trường hợp, bởi lợi ích phòng ngừa cần thời gian để hình thành.