Huyết khối tĩnh mạch não: Khi nào cần can thiệp lấy cục máu đông? | TS.BS Trần Chí Cường

Tại Hội nghị Can thiệp Mạch thần kinh Thế giới (WFITN 2026) diễn ra ở Busan, Hàn Quốc, TS.BS Trần Chí Cường - Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ đã trình bày kinh nghiệm điều trị huyết khối tĩnh mạch não, một lĩnh vực mà theo ông vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển kỹ thuật.

Theo bác sĩ, trong khi các phương pháp can thiệp động mạch đã được ứng dụng rộng rãi, hệ tĩnh mạch não vẫn đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt về giải phẫu, chẩn đoán và lựa chọn thời điểm can thiệp.

×

Hiểu rõ giải phẫu tĩnh mạch trước khi quyết định can thiệp

Một trong những nội dung được TS.BS Trần Chí Cường nhấn mạnh là sự đa dạng về giải phẫu hệ tĩnh mạch não giữa các bệnh nhân.

Theo ông, trước khi tiến hành thủ thuật, bác sĩ cần nắm rõ cấu trúc và các biến thể giải phẫu tĩnh mạch. Trong một số trường hợp, hình ảnh MRI hoặc CT có thể không cho thấy tổn thương lớn, khiến việc nhận diện bất thường trở nên khó khăn.

Đây là vấn đề bác sĩ đặc biệt lưu ý với những đồng nghiệp trẻ khi tiếp cận các ca bệnh nghi ngờ huyết khối tĩnh mạch não.

Trong báo cáo, ông cũng đề cập một trường hợp được xác định là bất thường phát triển tĩnh mạch (developmental venous anomaly - DVA), không phải huyết khối gây tắc nghẽn.

Sau khi nhận diện đúng bản chất tổn thương, ê-kíp không thực hiện lấy huyết khối mà lựa chọn điều trị nội khoa và theo dõi.

Trường hợp này cho thấy việc phân biệt huyết khối với các biến thể hoặc bất thường giải phẫu tĩnh mạch có ý nghĩa quan trọng, nhằm tránh những can thiệp không cần thiết.

Chống đông là điều trị đầu tiên, can thiệp dành cho trường hợp chọn lọc

Theo TS.BS Trần Chí Cường, thuốc chống đông vẫn giữ vai trò quan trọng trong điều trị huyết khối tĩnh mạch não, đặc biệt ở những trường hợp tắc không hoàn toàn hoặc bệnh nhân chưa có biểu hiện thần kinh nặng.

Với những bệnh nhân còn tỉnh táo, điểm Glasgow 14-15, ông cho rằng không cần thực hiện lấy huyết khối thường quy.

Tuy nhiên, khi tình trạng thần kinh xấu đi, bệnh nhân xuất hiện hôn mê hoặc tổn thương tiến triển dù đã được điều trị nội khoa tích cực, bác sĩ cần đánh giá khả năng can thiệp nội mạch.

Quyết định này phải dựa trên diễn tiến lâm sàng, hình ảnh học và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.

Trong báo cáo, TS.BS Trần Chí Cường nhấn mạnh việc không nên chờ đến khi bệnh nhân diễn tiến quá nặng mới xem xét các phương án điều trị tiếp theo.

Ca bệnh 15 năm trước: Dùng dụng cụ bảo vệ khi đặt stent để lấy huyết khối

Nhìn lại những trường hợp đầu tiên, TS.BS Trần Chí Cường kể về một nữ bệnh nhân trẻ mắc huyết khối tĩnh mạch não cách đây khoảng 15 năm. Thời điểm đó, việc lấy huyết khối tĩnh mạch bằng can thiệp nội mạch chưa phổ biến và các dụng cụ chuyên dụng còn hạn chế. Người bệnh ban đầu được điều trị nội khoa.

Một trường hợp khác diễn tiến đặc biệt nghiêm trọng là bệnh nhân trẻ có tiền sử nhiễm trùng, nhập viện với các biểu hiện sốt, nôn ói. Dù được điều trị nội khoa, bệnh nhân tiếp tục diễn tiến xấu, xuất hiện xuất huyết não, phải phẫu thuật và điều trị hồi sức tích cực.

Khi điểm Glasgow giảm còn 6, tiên lượng rất nặng, ê-kíp đã liên hệ TS.BS Trần Chí Cường để đánh giá khả năng can thiệp. Sau khi trao đổi và giải thích với gia đình, bác sĩ quyết định thực hiện thủ thuật lấy huyết khối.

Do thời điểm đó chưa có dụng cụ lấy huyết khối tĩnh mạch chuyên dụng như hiện nay, ê-kíp sử dụng thiết bị bảo vệ Spider, vốn được dùng trong các thủ thuật đặt stent, để bắt và lấy cục huyết khối. Sau khoảng một tháng điều trị tại khoa hồi sức tích cực, bệnh nhân hồi phục.

Theo TS.BS Trần Chí Cường, chồng của bệnh nhân này cũng có mặt tại hội trường WFITN 2026, nơi ông chia sẻ lại ca bệnh sau 15 năm.

Nong bóng trước, hút huyết khối sau: Kinh nghiệm từ những ca bệnh nặng

Một kỹ thuật được TS.BS Trần Chí Cường đề cập trong báo cáo là kết hợp nong bóng và hút huyết khối nhằm tái thông hệ tĩnh mạch não.

Ở một nữ bệnh nhân có tình trạng tắc nghẽn nặng xoang tĩnh mạch bên phải, bệnh diễn tiến nhanh, ê-kíp đánh giá không thể chỉ tiếp tục điều trị chống đông mà cần cân nhắc can thiệp.

Các bác sĩ sử dụng dây dẫn để tiếp cận vị trí tắc, sau đó nong bóng nhằm tạo lại đường đi trong lòng mạch trước khi đưa ống thông hút huyết khối. Sau điều trị, bệnh nhân hồi phục tốt và có thể trở lại công việc giáo viên.

Kỹ thuật này cũng được áp dụng trong một trường hợp bệnh nhi 5 tuổi bị huyết khối tĩnh mạch não sau mắc COVID-19. Theo báo cáo, dù đợt mắc COVID-19 ban đầu nhẹ, trẻ sau đó diễn tiến hôn mê và phù não nặng.

Ê-kíp thực hiện nong bóng trước để mở đường tiếp cận, sau đó đưa ống thông hút huyết khối vào vị trí tắc nghẽn.

TS.BS Trần Chí Cường cho biết việc nong bóng trước có ý nghĩa quan trọng trong những trường hợp ống thông hút khó tiếp cận trực tiếp vùng tĩnh mạch bị tắc.

Ông cũng báo cáo tỷ lệ tái thông gần 100% khi áp dụng phương pháp này trong kinh nghiệm thực hành của ê-kíp.  Riêng bệnh nhi 5 tuổi, sau điều trị, trẻ hồi phục hoàn toàn đã trở lại trường học và không còn co giật hay các triệu chứng trước đó.

Tái thông thành công không đồng nghĩa mọi bệnh nhân đều hồi phục

Bên cạnh những trường hợp hồi phục tốt, TS.BS Trần Chí Cường cũng chia sẻ một ca bệnh có tổn thương tắc nghẽn tĩnh mạch lan rộng trên hình ảnh cộng hưởng từ tĩnh mạch (MRV).

Ê-kíp sử dụng bóng nong kích thước 4 × 40mm hoặc 5 × 40mm và tái thông được lòng mạch. Tuy nhiên, người bệnh vẫn không qua khỏi do tình trạng toàn thân quá nặng, kèm nhiễm trùng.

Trường hợp này cho thấy kết quả tái thông mạch máu và kết cục lâm sàng không phải lúc nào cũng tương đồng.

Theo kinh nghiệm được trình bày tại hội nghị, việc can thiệp cần được cân nhắc trong bối cảnh toàn diện, bao gồm mức độ tổn thương não, tình trạng thần kinh, bệnh lý đi kèm và khả năng hồi phục của người bệnh.

Sau 15 năm điều trị các ca huyết khối tĩnh mạch não phức tạp, TS.BS Trần Chí Cường cho rằng hệ tĩnh mạch vẫn là lĩnh vực còn nhiều tiềm năng phát triển trong can thiệp thần kinh.

Thông điệp mà TS.BS Trần Chí Cường muốn lan tỏa đến một hội nghị mang tầm cỡ quốc tế đó là cần nhận diện đúng tổn thương, hiểu rõ giải phẫu tĩnh mạch, ưu tiên điều trị chống đông và đánh giá kịp thời những bệnh nhân diễn tiến xấu để không bỏ lỡ cơ hội can thiệp ở các trường hợp phù hợp.