GS Nguyễn Tuấn giải thích rõ về nguy cơ ung thư vú ở tiếp viên hàng không

“Nguy cơ ung thư vú cao gấp đôi nếu làm tiếp viên hàng không". Đó là một cái tít báo chí tuần vừa qua.

Tôi đoán rằng phi công, tiếp viên hàng không rất hoang mang trước bản tin trên.

Họ có lí do để quan tâm. Phi công và tiếp viên hàng không thường xuyên tiếp xúc với bức xạ vũ trụ ở độ cao, nhứt là trên các chuyến bay dài. Ngoài ra, làm việc ban đêm và thay đổi múi giờ liên tục cũng có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ ung thư và tử vong.

GS Vishal Patel và cộng sự mới công bố một nghiên cứu, mà kết quả cho thấy phi công và tiếp viên hàng không có nguy cơ tử vong vì ung thư liên quan đến bức xạ cao hơn các ngành nghề khác [1].

Đây là một nghiên cứu thực sự thú vị. Nhưng đồng thời cũng là một ví dụ điển hình cho thấy một công trình nghiên cứu nghiêm túc có thể biến thành một nhan đề gây hoang mang.

■ Nghiên cứu và "giật gân hóa"

Cách họ làm là phân tích hàng triệu giấy chứng tử và hỏi người làm các ngành nghề chết vì bệnh gì nhiều. Tác giả ghi nhận:

Trong sô các tiếp viên hàng không qua đời, 6.9% số ca tử vong là do ung thư liên quan đến bức xạ (dân số lao động chung: khoảng 5%).

Phi công: 6.7% số ca tử vong

Nữ phi công và nữ tiếp viên có tỉ lệ cao nhứt: lần lượt là 8.1% và 7.8%.

Odds chết vì ung thư cao hơn khoảng 50% đối với tiếp viên, và 36% đối với phi công, so với dân số lao động chung.

Dựa vào đó, báo chí giật tít "nguy cơ tử vong cao hơn 50%".

■ Một cách diễn giải khác thực tế hơn

Tiếp viên và phi công có lẽ không hiểu mấy con số trên.

Họ thật ra quan tâm đến câu hỏi: nếu tôi ở tuổi 30 và với kết quả nghiên cứu trên thì số năm sống còn của tôi bị giảm bao nhiêu?

Để trả lời câu hỏi đó chúng ta phải đặt ra vài giả định [2]. Từ đó, chúng ta có thể ước tính cho 2 trường hợp tiêu biểu:

Trường hợp 1: Một cơ trưởng nam, ngoài 50 tuổi.

Dùng tỉ lệ dư (excess rate) của phi công (6.7% so với mức nền 5.0%, chênh lệch 1.7 %) và độ tuổi tử vong điển hình cho các loại ung thư liên quan đến phi công (~72 tuổi), phép tính kì vọng tuổi thọ cho ra kết quả khoảng 0.24 năm bị mất thêm (tức khoảng 3 tháng) tính trung bình trên một nhóm lớn các phi công tương tự.

Nói cách khác, một thiệt thòi của nghề phi công là tuổi thọ giảm 3 tháng.

Trường hợp 2: Một nữ tiếp viên hàng không ngoài 30 tuổi.

Dùng tỉ lệ dư cao hơn của cô ấy (7.8% so với mức nền 5.0%, chênh lệch 2.8%) và độ tuổi tử vong điển hình cho các loại ung thư liên quan đến cô (~69 tuổi, với ung thư vú là yếu tố chi phối chánh), phép tính cho ra kết quả khoảng 0.5 năm (tức khoảng 6 tháng).

Con số đó có nghĩa là tiếp viên hàng không, tính trung bình, có tuổi thọ giảm 6 tháng vì các loại ung thư liên quan đến bức xạ.

Tôi phải nhấn mạnh rằng đây là mức trung bình trên cả một quần thể, không phải là dự đoán cho riêng một cá nhân nào.

Phần lớn mọi người trong mỗi nhóm không mất gì cả. Một số ít không may sẽ gánh chịu phần mất mát lớn hơn nhiều, có thể là 2 đến 5 năm mỗi người.

■ Ý nghĩa về tầm soát và khám định kì

Một nhan đề "nguy cơ cao hơn 50%" gây hoang mang. Nhưng trong thực tế, con số đó chỉ tương đương với "6 tháng giảm tuổi thọ".

Có nhiều bệnh khác giảm tuổi thọ hơn 6 tháng.

Nếu bạn là phi công hay tiếp viên hàng không đang đọc những dòng này, điều đáng nhớ nhứt là bức tranh đầy đủ hơn phía sau nó.

Các nghiên cứu đoàn hệ dài hạn trước đây trên chính nhóm nghề này cho thấy phi hành đoàn có tỉ lệ tử vong chung (do mọi nguyên nhân) THẤP hơn dân số nói chung.

Điều này có được nhờ được sàng lọc sức khỏe định kì và duy trì công việc đòi hỏi thể trạng tốt. Phần rủi ro tăng thêm mà nghiên cứu mới phát hiện chỉ tập trung vào một nhóm ung thư cụ thể liên quan đến bức xạ. Nó không lan sang các nguyên nhân tử vong khác. Ngay cả trong nhóm đó, mức chênh lệch tuyệt đối chỉ là vài phần trăm. Đó không phải là một sự thay đổi lớn trong khả năng sống khỏe mạnh của một cá nhân.

Điều này không có nghĩa là nên phớt lờ phát hiện của nghiên cứu này. Nó là cơ sở hợp lí để thúc đẩy các biện pháp thiết thực. Ví dụ như khám da định kì, tầm soát ung thư vú theo khuyến nghị, trao đổi với bác sĩ về nghề nghiệp khi khám sức khỏe.

Nó cũng là cơ sở để ủng hộ việc nhà chức trách hàng không dân dụng giám sát mức phơi nhiễm bức xạ của phi hành đoàn, giống như cách các công nhân phóng xạ khác được giám sát.

Đó là những hành động cụ thể, nằm trong tầm kiểm soát của mỗi người. Chúng khác hẳn với cảm giác bất lực mà một tiêu đề "nguy cơ ung thư cao hơn 50%" có thể gieo vào lòng người đọc.

■ Ý tưởng cho một nghiên cứu ở Việt Nam

Hiện chưa có nghiên cứu qui mô lớn nào tương tự cho phi hành đoàn Việt Nam. Các hãng như Vietnam Airlines, Vietjet, Bamboo Airways đều có đội phi công và tiếp viên ngày càng đông. Nhưng chưa có dữ liệu công khai về mức phơi nhiễm bức xạ vũ trụ hay tỷ lệ tử vong do ung thư trong nhóm này. Đây là một khoảng trống nghiên cứu thực sự, và cũng là một hướng đi khả thi.

Một vài gợi ý cụ thể mà tôi có thể hỗ trợ nếu bạn muốn triển khai:

Xây dựng một nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu, dựa trên hồ sơ nhân sự của các hãng bay kết hợp với dữ liệu từ hệ thống đăng ký ung thư quốc gia hoặc giấy chứng tử, tương tự cách tiếp cận của nghiên cứu Harvard nhưng khắc phục điểm yếu "chỉ nhìn người đã mất"

So sánh mức phơi nhiễm bức xạ theo tuyến bay. Các chuyến bay xuyên cực hoặc vĩ độ cao (như đi châu Âu, Bắc Mĩ, Úc) có mức bức xạ vũ trụ cao hơn hẳn so với các tuyến bay gần xích đạo mà phi hành đoàn Việt Nam thường bay nhiều hơn. Đây có thể là một điểm khác biệt quan trọng so với dữ liệu Mĩ.

Thiết kế một khảo sát sức khỏe nghề nghiệp định kì cho phi hành đoàn, theo mô hình Harvard Flight Attendant Health Study, để bắt đầu thu thập dữ liệu theo thời gian thay vì chỉ nhìn lại.

Ước tính liều bức xạ tích lũy thực tế theo lịch bay cụ thể của phi hành đoàn Việt Nam, dùng các mô hình tính liều bức xạ vũ trụ đã có sẵn (như CARI hay EPCARD)

Tôi có thể giúp bạn triển khai chi tiết hơn.

Tóm lại, tiếp viên hàng không và phi công không nên quá ám ảnh với cái nhan đề báo chí về sự gia tăng tử vong do ung thư. Có thể có gia tăng, nhưng số năm sống còn không khác mấy so với các ngành nghề khác.