Già hóa nhanh, đa bệnh lý gia tăng: Việt Nam cần một mô hình bệnh viện khác cho người cao tuổi

Già hóa dân số và căn nguyên của sự chuyển đổi mô hình y tế

Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên Hợp Quốc, đến năm 2050 toàn cầu sẽ có 2,1 tỷ người từ 60 tuổi trở lên (gấp đôi năm 2020), người trên 80 tuổi tăng gấp 3 lần (đạt 426 triệu người) và 80% trong số đó sống ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi sang "dân số già" chỉ mất khoảng 20 năm (dự kiến quanh năm 2036), nhanh gấp 5-6 lần so với các nước phương Tây.

Bản chất gánh nặng y tế ở người cao tuổi nằm ở chỗ họ không chỉ mắc một bệnh đơn lẻ mà mang trong mình đa bệnh lý (phần lớn người trên 65 tuổi mắc từ 2 bệnh mạn tính trở lên), tình trạng đa thuốc (dùng từ 5 loại thuốc trở lên) và các hội chứng lão khoa như suy yếu, té ngã, sa sút trí tuệ. Thực tế này đòi hỏi tư duy chăm sóc phải tích hợp.

Đánh giá về bước chuyển tất yếu này, PGS.TS.BS Lê Đình Thanh nhấn mạnh: "Không bỏ kỹ thuật cao, mà đặt kỹ thuật cao phục vụ triết lý mới". Việc chuyển đổi từ mô hình truyền thống (lấy bệnh làm trung tâm, thụ động xử trí đợt cấp) sang bệnh viện lão khoa thế hệ mới (lấy con người làm trung tâm, chủ động dự phòng và quản lý bệnh mạn tính từ sớm) là yêu cầu cấp thiết. Nền tảng pháp lý vững chắc cho định hướng này đã được Nhà nước xác lập qua Luật Người cao tuổi 39/2009/QH12, Nghị quyết 21-NQ/TW, Quyết định 1579/QĐ-TTg và Quyết định 2156/QĐ-TTg.

Bệnh viện lão khoa thế hệ mới và mô hình Viện - Trường đột phá

Bệnh viện lão khoa thế hệ mới (Smart Geriatric Hospital) đặt người cao tuổi ở vị trí trung tâm, vận dụng khung 4M (What Matters - Điều người bệnh coi trọng, Medication - Quản lý thuốc, Mentation - Tinh thần & nhận thức, Mobility - Vận động & độc lập) làm kim chỉ nam. Mô hình này tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) trong sàng lọc, dự báo, chẩn đoán, tối ưu điều trị; áp dụng y học chính xác (sinh học phân tử, kiểu hình chức năng); phát triển bệnh viện số và hướng tới chăm sóc dựa trên giá trị (Value-based healthcare).

Động lực then chốt để vận hành hệ thống này chính là mô hình Viện - Trường (Academic Health System). Khi bệnh viện và đại học hòa quyện thành một cỗ máy tri thức, ba sứ mệnh Chăm sóc - Đào tạo - Nghiên cứu sẽ tương hỗ lẫn nhau, khép kín chuỗi giá trị từ câu hỏi lâm sàng tại giường bệnh đến nghiên cứu, tạo giải pháp, đào tạo và cải thiện thực hành.

Phân tích về giá trị cốt lõi của phương thức tiếp cận hiện đại này, PGS.TS.BS Lê Đình Thanh khẳng định: "Giá trị lớn nhất của lão khoa nằm ở sự phối hợp". Đồng thời, đối với việc ứng dụng công nghệ hiện đại, ông cho biết: "AI là trợ thủ, không thay thế bác sĩ - thuật toán phải minh bạch và được kiểm định lâm sàng".

Bệnh viện Thống Nhất: Minh chứng bằng những con số thực tế

Bệnh viện Thống Nhất không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã trở thành một bệnh viện lão khoa trên thực tế với hơn 75% bệnh nhân điều trị là người cao tuổi. Đơn vị đã xây dựng hệ sinh thái các trung tâm chuyên sâu như Trung tâm Tim mạch người cao tuổi, Trung tâm Cơ xương khớp người cao tuổi, Trung tâm Tiêm chủng vắc xin, Trung tâm Y học tái tạo & phục hồi, Viện Research Institute on Healthy Ageing (ARIHA) và Tạp chí Lão hóa song ngữ.

Năm 2025, Bệnh viện Thống Nhất đạt cột mốc tăng trưởng kỷ lục với 104.066 bệnh nhân nội trú (tăng 26,71%), 781.194 lượt khám ngoại trú (tăng 20,34%) và 60.850 bệnh nhân cấp cứu (tăng 24,96%). Bệnh viện cũng ghi dấu ấn chuyên môn khi phối hợp thực hiện ca ghép tim đầu tiên và làm chủ hoàn toàn kỹ thuật ghép thận (đạt ca thứ 27). Sức mạnh Viện - Trường được thể hiện qua việc đào tạo hơn 1.000 bác sĩ lão khoa sau đại học, khoảng 12.000 sinh viên đại học, triển khai 1 đề tài cấp Nhà nước, 37 nghiên cứu đa quốc gia và chuyển giao 44 kỹ thuật đến 57 đơn vị tuyến dưới.

Nêu cao tinh thần tối giản điều trị và tối ưu hiệu quả lâm sàng cho bệnh nhân nhỏ tuổi lẫn cao tuổi, PGS.TS.BS Lê Đình Thanh chia sẻ: "Đôi khi chăm sóc tốt nhất là làm đúng và làm bớt cái không cần thiết". Đánh giá về tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, ông phát biểu: "Hợp tác quốc tế không để sao chép mà để cùng kiến tạo tri thức".

Sự chuyển đổi sang mô hình Bệnh viện lão khoa hàn lâm thế hệ mới là chiến lược mang tính quyết định để Việt Nam chủ động thích ứng với tốc độ già hóa dân số. Hướng tới Tầm nhìn 2035, Bệnh vi ện Thống Nhất đặt mục tiêu trở thành Trung tâm Y học Hàn lâm (Academic Medical Center), Trung tâm Lão khoa Khu vực (Regional Geriatric Center) và Trung tâm Đổi mới Sáng tạo (Innovation Hub). Sự kết hợp chặt chẽ giữa bệnh viện và đại học chính là nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng sống và kiến tạo một tuổi già khỏe mạnh cho người dân Việt Nam.