Điều trị rối loạn lipid máu ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2: Liệu có thể dùng thuốc Statin cách ngày?

Các thuốc Statin điều trị rối loạn lipid máu được chứng minh có tác dụng làm giảm các biến cố tim mạch ở BN ĐTĐ típ 2, và được khuyến cáo dùng cho tất cả các BN ĐTĐ típ 2 từ 40 – 75 tuổi. Ngày hôm nay tôi có gặp 3 BN ĐTĐ và họ cho biết vì kết quả mỡ máu tốt nên đã tự chuyển sang uống thuốc Rosuvastatin hoặc Atorvastatin cách ngày. Vừa xong lại nhận được cuộc gọi từ một ông anh đã 3 năm không đi khám lại, cho biết đường máu và mỡ máu đều khá tốt nên đã tự chuyển sang uống Lipitor 1 viên mỗi 3 ngày. Anh hỏi uống thế có được không ?

1. Có không ít nghiên cứu cho thấy uống cách ngày, nhất là các statin có tác dụng kéo dài (t/2 > 10 giờ) như Rosuvastatin, Atorvastatin, Pitavastatin, có thể đạt kết quả LDL-C, HDL-C, Triglyceride tương đương với uống hàng ngày. Tuy nhiên phần lớn các nghiên cứu này đều có cỡ mẫu nhỏ < 100, thời gian điều trị ngắn (< 3 năm) và không có dữ liệu về nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay tử vong tim mạch…

2. Giảm LDL-C chỉ là chỉ dấu (marker) trung gian, còn mục tiêu cuối cùng của điều trị statin ở BN ĐTĐ típ 2 là giảm biến cố tim mạch và tử vong. Hiện nay chưa có bằng chứng cho thấy dùng statin cách ngày mang lại hiệu quả giảm biến cố tim mạch tương đương với dùng hàng ngày ở BN ĐTĐ típ 2, ngay cả khi LDL-C đạt mức tương đương.

• Tất cả bằng chứng của guideline mới nhất đều dựa trên dùng statin hàng ngày. Không guideline nào khuyến cáo dùng statin cách ngày để phòng ngừa biến cố tim mạch nguyên phát hoặc thứ phát.

3. Vì sao không thể suy luận từ LDL-C sang giảm biến cố tim mạch?

• Các thử nghiệm lớn chứng minh lợi ích của statin như HPS, CARDS (ở BN ĐTĐ), ASCOT-LLA, TNT, PROVE-IT, JUPITER, IMPROVE-IT, FOURIER, ODYSSEY… đều sử dụng statin hàng ngày, không có nghiên cứu nào đánh giá dùng cách ngày như một chiến lược chuẩn.

• Do đó uống statin cách ngày có thể giảm LDL-C gần tương đương (đặc biệt rosuvastatin và atorvastatin) nhưng không có RCT đủ lớn chứng minh giảm nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong tương đương.

4. Vì sao LDL-C giống nhau nhưng lợi ích tim mạch có thể khác?

4.1. Tác dụng của statin không chỉ là giảm LDL

• Statin còn có nhiều tác dụng ngoài lipid như cải thiện chức năng nội mô, giảm stress oxy hóa, giảm viêm, giảm CRP, ổn định mảng xơ vữa, giảm hoạt hóa tiểu cầu, cải thiện chức năng mạch máu. Một số tác dụng này có thể phụ thuộc vào việc có duy trì nồng độ thuốc ổn định và ức chế HMG-CoA reductase liên tục hay không.

• Nếu uống cách ngày, nồng độ thuốc dao động nhiều hơn. Mặc dù rosuvastatin có thời gian bán thải khoảng 19 giờ nhưng không phải lúc nào cũng duy trì được mức ức chế enzym giống như dùng hàng ngày.

4.2. LDL trung bình giống nhau nhưng dao động nhiều hơn: Hai BN có LDL trung bình đều 70 mg/dL có thể khác nhau. BN uống statin hàng ngày có thể LDL khá ổn định, còn người uống cách ngày thì LDL có thể tăng lên rồi giảm xuống giữa các lần uống. Hiện nay chưa rõ dao động LDL dài hạn có ảnh hưởng tới nguy cơ tim mạch hay không.

5. Các BN ĐTĐ típ 2 đều được xếp vào nhóm có nguy cơ tim mạch cao hoặc rất cao. Lợi ích của statin làm giảm các biến cố tim mạch đã được chứng minh rõ ràng trong các thử nghiệm CARDS, HPS, CTT Collaboration… nhờ dùng statin hàng ngày. Vì vậy, nếu BN dung nạp được statin thì không nên chuyển sang dùng cách ngày chỉ để tiện lợi hoặc giảm chi phí, vì điều đó có thể làm mất đi lợi ích đã được chứng minh.

6. Khi nào có thể cân nhắc dùng statin cách ngày?

Có thể cân nhắc trong các trường hợp đau cơ do statin, tăng nhẹ men cơ CK, không dung nạp liều chuẩn hay BN từ chối ngừng hoàn toàn statin. Khi đó dùng rosuvastatin hoặc atorvastatin cách ngày được xem là chiến lược dung hòa để vẫn đạt được một mức giảm LDL-C nhất định, thay vì ngừng statin hoàn toàn.

Ảnh: Sử dụng Statin hàng ngày được coi là 1 trong 4 trụ cột điều trị để làm phòng ngừa và làm giảm các biến chứng ở BN ĐTĐ típ 2 theo Khuyến cáo của Hội Đái tháo đường Hoa Kỳ năm 2026.