Đau thần kinh (Neuropathic Pain)

Có rất nhiều kiểu đau khác nhau gặp trong thực tế. Chuyên khoa nào cũng gặp bệnh nhân bị đau vì đây là nguyên nhân chủ yếu khiến mọi người phải đi khám bác sĩ. Vậy nhưng có một kiểu đau do nguyên nhân thần kinh (hay gọi tắt là đau thần kinh) thường gặp mà lại hay bị chẩn đoán sai (bỏ sót hoặc chẩn đoán quá mức với các loại đau khác như đau do viêm, đau thụ cảm...). Chính vì vậy tôi xin tổng hợp để giúp chúng ta có thể nhận định triệu chứng đau đúng nguyên nhân và tìm ra phương pháp điều trị hợp lý.

Ở người lớn (nhận thức giao tiếp bình thường), chúng ta sử dụng những bộ câu hỏi (khai thác triệu chứng cơ năng) để đánh giá nguyên nhân gây đau. Cá nhân tôi thường dùng bộ DN4 (Douleur Neuropathique 4). Đây là bộ câu hỏi do Giáo sư Didier Bouhassira (CH Pháp) thiết kế hơn 20 năm trước nhưng vẫn còn nguyên giá trị lâm sàng. Bộ câu hỏi gồm 4 nhóm với 10 mục tương đương với 10 điểm.

• Tính chất đau: cảm giác bỏng rát (1), lạnh buốt (2), như điện giật (3)

• Các triệu chứng kèm theo trong cùng một vùng: kiến bò (4), châm chích (5), tê bì (6), ngứa (7)

• Giảm cảm giác khi sờ (và/hoặc khi châm kim (9) vào vùng bị đau.

• Loạn cảm đau do cọ xát - chỉ cần quần áo, khăn chạm nhẹ vào da cũng gây đau hoặc làm đau tăng lên (10)

Nếu có ít nhất 4 điểm (≥ 4/10) có thể nguyên nhân là đau thần kinh với độ đặc hiệu 90% và độ nhạy 83%.

Càng nhiều điểm càng giống với đau thần kinh. Các bạn hay bị đau mạn tính chưa rõ nguyên nhân hãy thử đọc kỹ bộ câu hỏi và tự test hoặc nhờ người thân giúp. Nếu thấy đúng nhiều điểm thì đừng chần chừ nữa, cần đi khám bác sĩ chuyên khoa thần kinh sớm!

Với trẻ nhỏ (5-12 tuổi), vẫn có thể sử dụng 10 câu hỏi y hệt như trên, nhưng dùng từ ngữ đơn giản hơn cho trẻ và có hình minh họa.

Ví dụ:

• "Con thấy nóng như bị lửa đốt không?"

• "Con thấy như có kiến đang bò không?"

Ở trẻ nhỏ rất quan trọng nhóm 3 và 4 (thăm khám và quan sát). Ví dụ hãy chú ý xem trẻ có né tránh, khóc thét khi cha mẹ chạm nhẹ vào vùng da đó hay không.

Từ 12 tuổi trở lên thì dùng luôn bản DN4 người lớn.

Nếu trẻ quá nhỏ, không thể áp dụng các bộ câu hỏi để chẩn đoán mà chủ yếu phải khai thác từ phụ huynh, theo dõi camera kết hợp với khám lâm sàng.

Đau đã là mệt rồi, đau dai dẳng là thảm hoạ vì ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Đau mà điều trị sai hướng là thảm kịch vì nhiều bệnh lý thần kinh để muộn sẽ khó lòng hồi phục. Lấy ví dụ ai đã từng bị biến chứng Zona thần kinh là hiểu liền.

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu

Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội