Có nên ngừng statin ở người từ 75 tuổi trở lên? Dữ liệu mới từ thử nghiệm ngẫu nhiên SAGA/SITE - The Lancet Healthy Longevity

Lợi ích của statin trong dự phòng thứ phát bệnh tim mạch do xơ vữa đã được xác lập rõ ràng. Tuy nhiên, ở người cao tuổi chưa từng có ASCVD, đặc biệt từ 75 tuổi trở lên, bằng chứng cho việc tiếp tục statin với mục tiêu dự phòng tiên phát vẫn còn hạn chế. Một câu hỏi thực hành thường gặp là: ở bệnh nhân đã sử dụng statin nhiều năm, liệu có nhất thiết phải tiếp tục điều trị sau tuổi 75?

Thử nghiệm ngẫu nhiên SAGA/SITE, mới được công bố trên The Lancet Healthy Longevity năm 2026, cung cấp thêm dữ liệu đáng chú ý cho vấn đề này.

Đây là thử nghiệm ngẫu nhiên, đa trung tâm, nhãn mở, thiết kế non-inferiority, được thực hiện tại 297 cơ sở chăm sóc ban đầu ở Pháp. Đối tượng nghiên cứu là người ≥75 tuổi, chưa có tiền sử ASCVD và đã sử dụng statin ít nhất một năm với mục đích dự phòng tiên phát. Người tham gia được phân ngẫu nhiên tiếp tục hoặc ngừng statin và theo dõi trong 36 tháng. Tiêu chí chính là tử vong do mọi nguyên nhân sau 3 năm, với biên không kém hơn được xác định trước là chênh lệch tuyệt đối 5%.

Có 1.160 bệnh nhân được đưa vào phân tích chính, tuổi trung vị 80. Đây không hoàn toàn là một quần thể nguy cơ thấp: 29,5% mắc đái tháo đường, 77,2% tăng huyết áp, khoảng 66% có SCORE2-OP ≥15%, và 61,7% đã sử dụng statin trên 10 năm. LDL-C trung bình tại thời điểm ban đầu khoảng 113 mg/dL.

Kết quả chính: sau 36 tháng, tử vong do mọi nguyên nhân xảy ra ở 7,9% bệnh nhân tiếp tục statin và 7,2% bệnh nhân ngừng statin. Chênh lệch tuyệt đối là −0,68% (KTC 95%: −3,95 đến 2,60). Do giới hạn trên của khoảng tin cậy 95% không vượt quá biên non-inferiority 5% đã xác định trước, nghiên cứu kết luận rằng ngừng statin không kém hơn tiếp tục statin về tử vong toàn bộ trong thời gian 3 năm.

Đối với các tiêu chí thứ phát, biến cố tim mạch lớn xảy ra ở 4,4% nhóm tiếp tục statin và 5,0% nhóm ngừng statin; tiêu chí kết hợp tử vong hoặc biến cố tim mạch lớn lần lượt là 11,4% và 12,0%. Chất lượng cuộc sống không khác biệt giữa hai nhóm. Đáng lưu ý, ngừng statin cũng không làm giảm rõ rệt tổng số biến cố bất lợi: tỷ lệ tất cả các biến cố bất lợi là 73,1% ở nhóm tiếp tục và 74,0% ở nhóm ngừng thuốc.

Một điểm cần lưu ý là LDL-C tăng nhanh sau khi ngừng thuốc. Trong vòng 3 tháng, LDL-C trung bình ở nhóm ngừng statin tăng từ khoảng 115 mg/dL lên khoảng 171 mg/dL, trong khi gần như ổn định ở nhóm tiếp tục điều trị. Mặc dù sự gia tăng LDL-C này chưa chuyển thành khác biệt có ý nghĩa về biến cố tim mạch trong 3 năm, ảnh hưởng dài hạn của việc ngừng statin vẫn chưa được nghiên cứu này trả lời. Chính các tác giả cũng lưu ý rằng lợi ích của statin tích lũy theo thời gian và chưa rõ liệu việc mất tác dụng ổn định mảng xơ vữa sau ngừng thuốc có ảnh hưởng đến nguy cơ tim mạch ở những thời điểm xa hơn hay không.

Điểm quan trọng nhất khi diễn giải SAGA/SITE là không được đồng nhất kết quả này với thông điệp “trên 75 tuổi có thể ngừng statin”.

1. Thứ nhất, nghiên cứu chỉ tuyển bệnh nhân dự phòng tiên phát, tức chưa có ASCVD. Kết quả hoàn toàn không thể ngoại suy cho bệnh nhân đã có bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu não, bệnh động mạch ngoại biên hoặc các biểu hiện ASCVD khác.

2. Thứ hai, đây là nghiên cứu non-inferiority và có những hạn chế phương pháp học đáng lưu ý. Nghiên cứu dự kiến tuyển 2.430 người nhưng chỉ tuyển được 1.180; đồng thời tỷ lệ tử vong thực tế khoảng 7,6%, chỉ bằng một nửa mức 15% được sử dụng khi tính cỡ mẫu. Các tác giả thừa nhận rằng với tỷ lệ biến cố thực tế thấp như vậy, biên non-inferiority tuyệt đối 5% trở nên tương đối rộng so với nguy cơ nền và làm giảm độ chắc chắn của kết luận.

3. Thứ ba, thời gian theo dõi 3 năm tương đối ngắn đối với một can thiệp dự phòng xơ vữa động mạch. Các phân tích tiêu chí thứ phát cũng cần được diễn giải thận trọng do nghiên cứu không hiệu chỉnh mức alpha cho nhiều phép so sánh.

Một vấn đề đặc biệt liên quan đến thực hành nội tiết là nhóm bệnh nhân đái tháo đường. Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân có đái tháo đường cao hơn đáng kể so với nhóm không đái tháo đường. Trong phân tích dưới nhóm, chênh lệch tử vong giữa ngừng và tiếp tục statin là 0,89%, nhưng KTC 95% rất rộng từ −6,53 đến 8,32%. Vì vậy, nghiên cứu này không đủ độ chính xác để khẳng định tính không kém hơn của chiến lược ngừng statin riêng ở bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi.

SAGA/SITE vì vậy không phải là một thử nghiệm “chứng minh statin không còn tác dụng sau tuổi 75”. Nghiên cứu cung cấp một thông tin khác tinh tế hơn: ở một số người ≥75 tuổi, chưa có ASCVD và đã dùng statin lâu dài cho dự phòng tiên phát, ngừng statin không làm tăng tử vong toàn bộ trong 3 năm trong giới hạn thống kê của thử nghiệm. Điều này tạo thêm cơ sở để thảo luận về deprescribing thay vì mặc định mọi bệnh nhân đều phải tiếp tục statin suốt đời.

Trong thực hành, quyết định tiếp tục hay ngừng statin ở người cao tuổi cần được cá thể hóa, dựa trên nguy cơ ASCVD tổng thể, tiền sử đái tháo đường và bệnh thận, mức LDL-C, tình trạng frailty, đa bệnh lý và polypharmacy, khả năng dung nạp thuốc, tuổi thọ kỳ vọng cũng như ưu tiên của người bệnh.

Nguồn: Bonnet F, et al. Discontinuation of statins for primary prevention of atherosclerotic cardiovascular disease in adults aged 75 years or older (SAGA/SITE): a multicentre, open-label, pragmatic, non-inferiority randomised trial. The Lancet Healthy Longevity. 2026.

Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa - Bệnh viện Bạch Mai